در تربيت واصطناع علما وأفاضل نه فقط دستكمى از آل عراق نداشتند بلكه از بعضي جهات بر آنها مىچربيدند .
يكى از مردم فاضل كه زيور دستگاه ومايهء مزيد رونق واعتبار دربار خوارزم وسبب عمدهء جلب علما وفضلاى بزرگ آن عهد بآن دربار بود أبو الحسين أحمد بن محمد سهيلى است كه در دستگاه علي بن مأمون وأبو العباس مأمون هر دو گويا تا حدود 404 ه ق وزارت داشت ؛ ودر آن سال از خوارزم به بغداد رفت وتا حدود 418 حيات داشت وبعضي وفات أو را در همان حوالي سال 418 نوشتهاند .
أبو الحسين سهيلى « 1 » خود از أفاضل أدبا ودانشمندان زمان خود وبقول چهار مقاله حكيم طبع وكريم نفس وفاضل بود ؛ خوارزمشاه همچنين حكيم طبع وفاضل دوست بود ؛ واين هر دو در ترفيه أحوال وتيمار داشت علما وأهل أدب كوشش وجهد بليغ مىكردهاند .
وهمان حسن خلق وكرم ذاتي وفضل دوستى بود كه موجب جلب عمدهء حكما وعلماى آن عصر مانند ابوريحان بيرونى وأبو على سينا وأبو سهل مسيحي وأبو نصر عراق وأبو الخير خمار بدربار ايشان گرديد .
أبو على سينا هم در رسالهء سرگذشت أحوال خود مىگويد كه بعد از سفر بخارا به گرگانج رفتم كه أبو الحسين وزير رغبتي شديد بعلوم عقلي داشت ؛ وأمير آنجا يعنى خوارزمشاه در آن وقت علي بن مأمون بود ؛ مرا حرمت نمودند وماهيانهيى براي من مقرر داشتند كه معاش مرا بخوبى كفايت مىكرد .
ابوريحان در دربار مأمونيان خوارزمشاه 394 - 408
ابوريحان پس از بازگشت به خوارزم يك چند در دربار علي بن مأمون وپس
هامش
( 1 ) - در بعضي نسخهها سهلى بجاى سهيلى نوشتهاند .