جداول واشكال ولغات سانسكريت
كسانيكه أهل فنّ باشند ميدانند كه تصحيح كتاب خطّى قديم مخصوصا كتاب علمي وبالاخصّ رياضى كه با برهان وحساب سر وكار دارد وتنها بنقل نسخه بدلها نه مطلب وعبارت درست ميشود ونه دل مصحّح وخواننده راضى وخرسند ، چقدر دشوار است ! من در تصحيح اين كتاب بسنگلاخها ومشكلاتى برخوردم كه جز هدايت حقّ مرا نجات نداد .
علاوة بر تحريف وتصحيف وسقط وزيادت نسخهها كه نمودارى از آنها را نقل كردم در تصحيح اين كتاب بسه مشكل بزرگ برخوردم كه اينك باختصار شرح ميدهم .
1 - جدولهاى كتاب : ابوريحان در جدولبندى سليقهء مطبوع وعقيدهء مخصوصى دارد كه هيچكدام از علما نداشتهاند . معتقد است كه پارهيى از مطالب را بصورت جدول بهتر از شرح دادن ميتوان فهمانيد . در تفهيم عربى ميفرمايد « فانّ من الأشياء ما الجدول أو في به من القصّة » وكاملا راست ودرست فرموده است . چه بسا مطالب مهمّ كه اگر بخواهى مانند ديگر مطالب بشرح وتفصيل بنويسى يك كتاب بزرگ پر حجم مملوّ از مكرّرات بايد نوشت باز فايدهء يك جدول كوچك را نخواهد داشت . محض نمونه تقويمهاى رقمى را در نظر بگيريد كه در حواشي پيش نيز اشاره كرديم .
ابوريحان بسى از مطالب را در جداول جا داده وبيشتر اين جداول از ابداعات هوش وقريحهء فطرى خود أستاذ است . امّا براستى اين جداول براي مصحّح بلائي بود وبحدّى مرا در مشقّت انداخت كه « من عاجزم ز گفتن وتو از شنيدنش » .
تمام جدولها در همه نسخ فارسي وعربى بدون استثناء مغشوش ومغلوط بود .
بديهي است كه اگر در جدولهاى رياضى يكجا در يك رقم اشتباهى واقع شود سرتاپاى جدول مغلوط خواهد شد ، نظير جداول لگاريتم امروزى وجداول زيج قديم .