وپنجاه وهشت دقيقه ميشود . وپندارم كه اين سهو از ناسخ است نه از طغيان قلم أبو المحامد .
وثانيا أصل اعتراض كه بر أستاذ كرده نه از سهو ناسخ است ونه از طغيان قلم أستاذ . بلكه اشتباه از أبو المحامد است كه اصطلاح أهل هيئت را باصطلاح مستخرجان وأهل عمل مخلوط كرده چه مشهور آنست كه وسط عطارد ، مجموع حركت حامل وحركت أوج يعنى حركت ممثّل عطارد است . وچون حركت حامل عطارد باندازهء دو برابر از حركت شمس است بتوالي ، پس مجموع ، ضعف حركت وسط شمس خواهد شد .
امّا أوج حامل عطارد مانند أوج قمر بدلائلى كه در كتب هيئت استدلالي نوشتهاند ، حركتي بواسطهء حركت ممثّل ندارد .
علماى متأخّر هم وسط عطارد راعينا مطابق عقيدهء أستاذ ما يعنى دو برابر حركت وسط شمس ضبط كردهاند . در شرح چغمينى در مبحث أوساط كواكب مينويسد « ولعطارد ألح يوم اى درجة واحدة وثمان وخمسون دقيقة وستّ عشرة ثانية وأربعون ثالثة وهي ضعف وسط الشّمس بل ضعف مركزها عند المحقّقين » .
امّا جمعى از أرباب استخراج چنين اصطلاح كردهاند كه وسط عطارد عبارتست از مجموع حركت ممثّل بعلاوهء فضل حركت حامل بر حركت مدير عطارد . وچون حركت مدير عطارد ، مثل حركت وسطى مركز شمس است ، پس وسط عطارد همچند وسط شمس خواهد بود .
أبو المحامد در كفاية التّعليم وحسن قطّان مروزى در كيهان شناخت مطابق اصطلاح مستخرجان نوشتهاند كه وسط زهره وعطارد همچند وسط آفتابست .
فاضل ارجمند عبد العلى بيرجندى رحمه اللّه « 1 » در فصل هشتم از باب دوّم شرح تذكرهء خواجة نصير الدّين در هيئت ، تحقيقى كافى فرموده واعتراض أبو المحامد را بر أستاذ
هامش
( 1 ) - عبد العلى بن محمّد بن حسين بيرجندى از أفاضل علماى رياضى در قرن دهم هجرى بود وشرح زيج الغ بيك وشرح تذكره وشرح بيست باب أسطرلاب وشرح مجسطى از تأليفات أو است .