شمارهء كواكب هر صورتي حاصل جمع را با سه ضفيره 349 ضبط كرده است « وجملهء اين كه ياد كرديم سيصد وچهل ونه است ، سه بدان سبب كه گفتيم زيادت است » . يعنى بدان سبب كه عقيدهء بطلميوس با مشهور دربارهء سه كوكب ضفيره مخالف است .
بالجملة اگر اين نقل كه أبو المحامد از تفهيم ميكند هم در مورد ثور وهم در مورد أسد هر دو درست بودى ، مجموع ستارگان صورتهاى بروج بدون سه كوكب ابرى ضفيره 346 وبا آنها 349 نميشدى . بلكه بايستى كه مجموع بدون سه ابرى 345 وباسه ابرى 348 درآمدى . زيرا كه يكى بر كواكب ثور افزوده وسه تا از كواكب خارج أسد كم كرده ودر باقي صور مطابق مشهور است . وحال آنكه أستاذ صريحا مجموع را بدون سه ابرى 346 وبا سه ابرى 349 شمرده است .
ناگفته نگذريم كه حسن قطّان مروزى در كتاب كيهان شناخت كه پيش تعريف كرديم كواكب داخل شكل ثور را 23 وستارگان خارج صورت أسد را 8 شمرده است . در شكل ثور ميگويد « واندر وى سى وسه ستاره است وبيرون از وى يازده ستاره است » . ودر أسد مينويسد « واندر وى بيست وهفت ستاره است وبيرون از وى هشت ستاره است » .
ب - اعتراض دوّم أبو المحامد بر أستاذ ابوريحان اين است كه در مقدار حركت وسط ستارگان متحيّره ميگويد : « وزهره وعطارد را همانكه آفتاب راست وأستاذ ابوريحان رحمة اللّه عليه در تفهيم آورده است كه حركت وسط عطارد در شبانروزى دو چند حركت وسط آفتابست وآن يك درجه است وپنجاه وشش دقيقه واين سهو نميدانم كه از ناسخ است يا از طغيان قلم وى » .
اينكه صاحب كفاية التّعليم ميگويد در ص 129 نسخهء حاضر است كه أستاذ ميفرمايد « وعطارد را دوبار چند حركت آفتاب يكدرجه وپنجاه وهشت دقيقه » .
امّا اعتراض أبو المحامد اوّلا صحيح يكدرجه وپنجاه وهشت دقيقه است چنانكه از عبارت تفهيم نقل كرديم . زيرا حركت وسط شمس در شبانروز 59 دقيقه است و 8 ثانيه و 20 ثالثه . وضعف آن بحذف ثواني وثوالث 118 دقيقه يعنى يكدرجه
التفهيم لاوايل صناعة التنجيم — صفحة مقدمه 51
مساهمون: أبو ريحان البيروني
صمقدمه ٥١