راست ميگويد . زيرا وى مكرّر در اين كتاب وكتابهاى ديگرش منجّمان حشوى را نكوهش كرده ومقالات واهى وبىاساس ايشان را بر فسوس وبيخردى حمل نموده است امّا زهى بىانصافى بل گستاخى وسبكسارى كه مردى همچون بوريحان را كه سراسر دانشمندان جهان بر استادى وپيشوائى أو از بن دندان همداستانند وهمه علماى رياضى وهيئت ونجوم ودر آن ميانه خود أبو المحامد نيز فضائل وى را ريزه خوار خوان ، بىخبر از اسرار نجوم بدانيم وأو را جزو طايفهيى بشماريم كه از راز منجّمان آگاهى نداشتند .
نگارنده تصوّر نميكند كه أبو المحامد اين مقصود را داشته باشد . وطرز تعبير أو اين معنى را نميرساند . بلكه مقصودش همان تأييد واستشهاد از گفتار أستاذ بوده امّا منظور وى را درست در نيافته يا آشكار بيان نكرده است .
اعتراض فخر رازي بر كتاب التّفهيم
امام فخر الدّين رازي متوفّى 606 در كتاب حدائق الأنوار في حقايق الاسرار « 1 » در علم هندسه ميگويد « بو الرّيحان در اوّل كتاب تفهيم ميگويد الهندسة علم المقادير واين سخن باطل است زيرا كه مهندس از أحوال نقطه بحث كند واگرچه آن از كميّات نيست . بلكه چنانكه هندسه ناظر است در كميّات متّصل وأحوال وخواصّ آن ، همچنان ناظر است در أحوال نقطه وخواصّ آن » .
اعتراض امام فخر از جنس شكوك ومغالطاتى است كه شيوهء مخصوص أو بوده واز اين جهت أو را امام المشكّكين لقب دادهاند .
اوّلا در باب نقطه كه از كدام مقولة از مقولات نهگانهء عرضيّه است سخنها فراوان
هامش
( 1 ) - اين كتاب را امام فخر الدّين رازي در شصت علم مختلف بنام سلطان تكش بن ايل أرسلان بن اتسز خوارزمشاه تأليف كرده واز هر علمي چند مسألهء مهم آورده است . نام أصلي اين كتاب مطابق نسخهء خطّى نزديك بزمان مؤلّف كه در تملّك نگارنده ميباشد ( حدائق الأنوار في حقايق الاسرار ) است .
اما بنام جامع العلوم وستينى شهرت دارد . در مقدّمهء نسخهء چاپى هم ستينى نوشته است ؟