ونيز كتاب تحقيق ماللهند را در غزنه بسال 422 شروع نمود ودر مدّت دو سال 422 - 423 آن را بپرداخت .
قرينهء ديگر اينكه در كتاب التّفهيم ( چاپ حاضر ص 280 ) در شرح دفتر سال وصفحهء تقويم مينويسد « آفتاب نيمروزان سه شنبه بشهر ما بود در تقويم بنوزده درجه وپنجاه وچهار دقيقه از برج ميزان وهم بر اين قياس قمر بهفت درجه وبيست وچهار دقيقه از سنبله وزحل بدو درجه وبيست وشش دقيقه از جوزا ومشترى بيست وسه درجه ونوزده دقيقه از جوزا ومرّيخ بدو درجه وهژده دقيقه از سرطان وزهره ببيست ونه درجه وده دقيقه از سنبله وعطارد بشش درجه وبيست ويك دقيقه از ميزان ورأس ببيست درجه وسيزده دقيقه از سنبله واندازهء اين روز يازده ساعت است وهژده دقيقه واين آنست كه در جدول ساعات نهادست . وغايت بلندى آفتاب بنيمهء اين روز آنست كه در جدول ارتفاع نهادستيم واين چهل وهشت جزو است وبيست ونه دقيقه » .
اين خصوصيّات كه ميفرمايد « در شهر ما بود » مخصوصا ارتفاع آفتاب وساعات روز ونصف النّهار از نظر فنّى تا حدّى بطول وعرض بلاد بستگى دارد . واين أوضاع در روزى كه خود معيّن فرموده است يعنى سه شنبهء بيست وپنجم رمضان سنهء 420 هجرى قمري مطابق با طول وعرض غزنين ميشود . زيرا طول غزنين از جزاير خالدات ( قد كب ) يعنى 104 درجه و 25 دقيقه وعرضش از خطّ استوا ( لجله ) يعنى 35 درجه و 35 دقيقه است مطابق آنچه خود أستاذ در كتاب الاستيعاب في صنعة الأسطرلاب وقانون مسعودى در جدول طول وعرض وأطول ايّام بلاد ثبت فرموده ونيز أبو المحامد غزنوى در كفاية التّعليم طول وعرض غزنين را چند جاى تصريح كرده است « 1 » . ودر ص 174 كتاب التّفهيم حاضر ميگويد غزنين با بغداد در عرض بلد يكى است . امّا اينكه باز در ص 174 در خواصّ بلادي كه در عرض مخالف ودر طول موافقاند مثال بگرگان ورى وغزنين وبغداد ميزند ، دليل آنكه حتما تأليف كتاب در يكى أزين شهرها واقع شده است نتواند بود .
هامش
( 1 ) - طول وعرض بلاد را در كتب نجومى مختلف ضبط كردهاند ويكى از علل اختلاف علاوة بر اختلاف رصد وجهات فنّى ، اشتباهاتى است كه نسّاخ در نقل أرقام نجومى نمودهاند .