متوسّل شده بودند ؛ وبسيارى از منجمان كه ابوريحان از آن جمله أسامي حدود بيست تن از آنها را از زمان أقليدس وابرخس واراطستانس تا زمان خودش با نتيجهء رصدشان در قانون مسعودى وتحديد نهايات الأماكن آورده است در تعيين مقدار ميل كلى رنج بردند وهر كدام استنباطى مخصوص داشتند .
معاصران ابوريحان از جمله أبو الوفاء بوزجانى وأبو محمود خجندى نيز در اين خصوص با رصدى تازه نتيجهيى بدست آوردند كه آنرا هم ابوريحان متعرّض شده است .
با وجود اين أحوال روح محتاط وذهن متحرّك كنج كاو ابوريحان بهيچ يك از أقوال وارصاد گذشتگان ومعاصرانش اعتماد نكرد وزير بار تقليد نرفت .
اين بود كه خود أو شخصا در صدد رصد وموأمرهء مقدار ميل كلى برآمد وچهار پنج بار آن را انجام داد ؛ اوّل بار در جوانى كه هنوز از وطنش خوارزم خارج نشده بود ؛ در محلى كه عرض بلدش 41 درجه و 36 دقيقه بود « 1 » ؛ بار دوم پس از
هامش
( 1 ) - فاعتبرته في حداثتى بطل المنقلب الصيفي مع الظل الذي لا سمت له في موضع من خوارزم عرضه أحد وأربعون جزءا وثلاثة أخماس جزء : قانون مسعودى ج 1 ص 364 - 365 .
توضيحا بطورى كه از « تحديد نهايات الأماكن » مستفاد مىشود مقصود ابوريحان از أيام جوانى ظاهرا حدود سنهء 384 - 385 ه . ق است كه هنوز از خوارزم به عراق سفر نكرده وآنجا در كار رصد بود .
ومنظورش از آن موضع كه عرض 41 درجه و 36 دقيقه داشت بتصريح همان كتاب قريهء بوشكانز است در سمت غربى جيحون وجنوب جرجانيهء خوارزم كه ابوريحان مدتي آنجا أقامت وبه أمور علمي ورصدى اشتغال داشت .
علاوة مىكنم كه در يك موضع از تحديد نهايات الأماكن » خود ابوريحان آغاز جوانى واعمال رصدى خود را حدود سال 380 ه . ق نوشته است ؛ اما در اين موضع گفت وگويى از رصد ميل كلى نكرده وفقط استخراج عرض بلد جرجانيه را متعرض شده ؛ وانگهى اسمى از روستاى « بوشكانز » نبرده است ؛ اما در سالهاى 384 - 385 ه . ق مكرر از ميل كلى
و