بوده است كه طول جغرافيايى آن را در جداول قانون مسعودى ( ج 2 ص 562 ) 98 درجه و 30 دقيقه وعرض آن را 33 درجه و 10 دقيقه ضبط كرده است . طرز كار ونتيجهء آنهم در « تحديد نهايات الأماكن بتفصيل ذكر شده ؛ نام قلعهء نندنه در كتاب الهند نيز آمده است .
10 - طول وعرض جغرافيايى وسمت قبلهء بلاد
بيرونى طول وعرض جغرافيايى وسمت قبلهء شهرهاى معروف هفت إقليم بعضي را با قواعد رياضى ومحاسبه وبعضي را با رصد شخصي استخراج وتصحيح كرد كه نمونهء آن را در جدول أطوال وعروض بلدان در قانون مسعودى « 1 » . آورده ودر مقدمهاش كار تحقيقى خود را باين عبارت بيان كرده است :
« قد اثبّت في هذا الباب جداول تضمّنت أطوال البلدان وعروضها بعد الاجتهاد في تصحيحها بموجب أوضاع بعضها من بعض وما بينها من المسافات لا بالنّقل الساذج من الكتب فإنها فيها مختلطة فاسدة : ج 2 ص 546 » .
حدود پانزده كتاب ورساله هم دربارهء طول وعرض وسمت قبلهء بلاد تأليف كرده كه يكى از آنها كتاب تحديد نهايات الأماكن لتصحيح مسافات المساكن در مصر بطبع رسيده ورسالهء ايضاح الادّلة على كيفية سمت القبلة ورسالهء تلافى عوارض الزّلّة في كتاب دلائل القبلة وچند كتاب ورسالهء ديگر از اين قبيل كه در فهرست مؤلّفاتش مذكور است .
بيرونى در پارهيى از شهرها كه مدّتى أقامت داشت مانند جرجان وجرجانيهء خوارزم وغزنين بيشتر از مواضع ديگر در رصد واستخراج طول وعرض وسمت قبلهء آن شهر اهتمام وعنايت ورزيد .
از جملهء آنها رصد آفتاب است براي استخراج طول وعرض غزنه كه مىگويد :
هامش
( 1 ) - ج 2 ص 546 - 579 .