بيست وچند سال در جرجانيهء خوارزم بسال 407 ه . ق ؛ سوم بار در غزنه بسال 410 ؛ چهارم بار هم در غزنه بسال 411 ه . ق . كه نتيجهاش بيست وسه درجه وسى وپنج دقيقه وچهل وپنج ثانيه بود ؛ وآخرين رصد أو باين قرار انجام گرفت كه روز پنج شنبه 21 ماه صفر 411 أعظم ارتفاعات شمس ؛ وروز چهارشنبه 25 وپنج شنبه 26 ماه شعبان آن سال أصغر ارتفاعات شمس را معلوم كرد .
شرح رصد ومحاسبات نجومى خود را در « تحديد نهايات الأماكن » وقانون مسعودى [ ج 1 ص 364 - 366 ] وخلاصهء آن را در كتاب التّفهيم باين عبارت بيان كرده است : « واندازهء اين ميل بزرگ چنانك ما برصد يافتيم بيست وسه جزو است وسى وپنج دقيقه : ص 76 » .
ناگفته نماند كه بعد از ابوريحان نيز تاكنون بارها ميل كلّى را رصد واندازه گيرى كردهاند ؛ از جمله در رصد خواجة نصير الدّين به مراغه آن را 23 درجه و 30 دقيقه ، ودر رصد الغ بيك بسمرقند 23 درجه و 30 دقيقه و 17 ثانيه يافتهاند ؛ وبطور كلى جميع ارصاد قديم تا حال ما بين 23 - 24 درجه است . رصد علماى امروز هم مانند ارصاد قديم است .
13 - حركت زمين
هرچند ابوريحان جدّا معتقد بحركت زمين نشده اما در اينباره چندان پيش رفته بود كه برخلاف جمهور علماى هيئت ونجوم كه حركت زمين را محال وممتنع مىشمردند وى آن را از نظر رياضى ممكن مىدانست ؛ وچنان در اين مسأله مردّد بود كه حلّ آن عقده ودفع آن شبهه را از عويصات ومشكلات علمي مىشمرد .
ابوريحان از همان جهت كه روحا متمايل بحركت زمين بود أسطرلاب زورقى
هامش
عرض بلد هر دو گفت وگو كرده ومحل رصد خود را نيز همه جا همان روستاى « بوشكانز » گفته است .