فصل أول اين كتاب كه بعنوان « ترويحه » نوشته هم خود بمنزلهء تأليفى مستقل وكتابي نفيس وعالي در حكمت عملي است ؛ اى كاش نسخهء خطى معتبرى از اين كتاب بدست مىآمد وآن را با اصلاح كامل وتوضيحات لازم تجديد طبع ؛ ونيز بزبان فارسي فصيح بليغ كه براي مردم امروز قابل فهم باشد نقل مىكردند .
علاوة مىكنم كه در « تحديد نهايات الأماكن » نيز نمونهء تحقيقات ابوريحان در اشتقاق وريشهشناسى كلمات فارسي يافته مىشود « 1 » .
نمونهء داستانها كه ابوريحان از فارسي بتازى ترجمه كرد
يكى از دلايل متقن بر تسلط واستادى ابوريحان در هر دو زبان فارسي وعربى اين است كه چند داستان كه اصلش كتب فارسي يا مشهور در أفواه فارسي زبانان آن زمان بوده است از فارسي بعربي ترجمه كرده است ؛ وباين مناسبت مىتوان أو را در عداد مترجمان وناقلان فارسي بعربي نيز محسوب داشت .
از جمله ترجمههاى أو از فارسي بعربي پنج داستان ذيل است :
1 - داستان وامق وعذرا
2 - حديث اورمزد ومهريار
3 - حديث قسيم السّرور وعين الحياة ، يعنى داستان شاد بهر وعين الحياة
4 - حديث دادمهر وگرامىدخت .
5 - حديث صنمي الباميان كه مراد سرخ بت وخنگ بت است يعنى دو تنديسهء سنگى با ميان كه دربارهء آن داستانها گفتهاند .
توضيحا سه داستان وامق وعذرا وشادبهر وعين الحياة وسرخ بت وخنگ بت را عنصرى بنظم آورده كه از منظومهء وامق وعذراى أو كه در وزن بحر متقارب است مقدارى باقي مانده اما از دو منظومهء ديگر فقط ابياتى پراكنده در كتب
هامش
( 1 ) - نمونهاش تحقيق در اشتقاق كلمهء « كشور » از ريشهء « كش - كشه » بمعنى خط ؛ در فصل تقسيم معمورهء زمين به هفت كشور يا أقاليم سبعه .