عاقل اندر بيش و نقصان ننگرد * زانك هردو همچو سيلى بگذرد
5 - « چه » نيز در تركيب با « هر » و « آن » بدون « ه » نوشته شده « 1 » كه نظير آن در مثنوى مولوى ديده مىشود ، مانند بيت ذيل :
جسم و جان و هرچ هستم آن تست * حكم و فرمان جملگى فرمان تست
6 - در كلّيهء موارد بهجاى « درخشيدن » و « درخشان » لفظ « درفشيدن » و « درفشان » بهكار رفته است . « 2 »
نكات دستورى
ديگر ويژگى نثر پارسى اثر حاضر مربوط مىشود به نكات دستور زبان فارسى كه برخى از آنها بهقرار ذيل است :
1 - ضمير سوم شخص مفرد « وى » و « او » براى غير ذوى العقول نيز بهكار رفته ، البته بر خلاف معمول امروز بهكار بردن « او » و « وى » براى غير ذو العقول معمول فصحاء بوده .
سعدى گويد :
گِلى خوشبوى در حمام روزى * رسيد از دست محبوبى بهدستم
« به دو » گفتم تو مشكى يا عبيرى * كه از بوى دلاويز تو مستم
2 - ضمير دوم شخص جمع در حالت فاعلى بهجاى « يد » در كلّيهء موارد بهصورت « يت » ذكرشده ، مانند : بخواهيت ، مانيت ، بكرديت ، مىروبت « 3 »
3 - كلمات مختوم به « ه » غيرملفوظ هنگام جمع بستن با « ها » بر خلاف معمول امروز « ه » غيرملفوظشان حذف شده .
4 - در اين كتاب مشاهده مىشود كه جمع با « ان » بر « ها » غلبه دارد حتى غير جانداران و اسماى معنى نيز همچنانكه در شاهنامهء فردوسى هم ديده مىشود بر خلاف معمول امروز با « ان » جمع بسته شده است . فردوسى گويد :
هامش
( 1 ) . ص 89 .
( 2 ) . ص 29 ، 30 ، 36 ، 37 ، 43 و 49 .
( 3 ) . ص 44 ، 45 ، 47 ، 50 و 3 .