در پايان عمر تهامى بهطور پوشيده وارد سرزمين مصر شد و بهواسطهء بعضى نامهها و نوشتههائى كه همراه داشت دستگيرش نمودند و در ربيع الآخر سال چهارصد و شانزده ( 416 ) هجرى در قاهره او را به زندان انداختند و در نهم جمادى الاولى همان سال بهطور نهانى او را در زندان كشتند . بعد از مرگ ، يكى از دوستانش وى را در خواب ديد و از جريانات پس از مردن از او پرسش كرد گفت بهواسطهء اين بيت كه در مرثيهء پسرم گفته بودم مورد عفو پروردگار قرار گرفتم :
جاورت اعدائى و جاور ربّه * شتّان بين جواره و جوارى « 1 »
11 - ابو حنيفه ( 80 - بين سالهاى 150 تا 153 ه . ق )
ابو حنيفه نعمان بن ثابت بن زوطى اصلا ايرانى است . وى در سال 80 هجرى در كوفه ولادت يافت « 2 » و در اوايل عمر سرگرم مباحث كلامى بود و با علماى كلامى رفتوآمد داشت . بنى عباس او را تقويّت مىكردند ولى خود او متمايل به جانب آل على ( ع ) بود .
وى علويين را براى خلافت شايستهتر از بنى عباس مىدانست ، ابو حنيفه در پذيرفتن احاديث سختگير بود ، چنان كه از مجموع احاديث بيش از حدود هفده حديث را قبول نداشت و به همين دليل از قياس و استحسان پيروى مىكرد « 3 » .
مرگ او در ماه رجب يا شعبان سال 150 يا 151 و يا 153 هجرى اتفاق افتاد . در مورد مرگ وى نوشتهاند ، منصور دوانيقى منصب قضاوت را به او پيشنهاد كرد ولى او از قبول فرمان منصور سرپيچى كرد ، لذا او را محكوم به تازيانهء تصاعدى كردند چون شمارهء تازيانهء او به يكصد رسيد در زندان درگذشت . « 4 » مهمترين تأليفات وى به قرار ذيل است :
1 - الفقه الاكبر 2 - المسند 3 - المقصود .
ابو حنيفه پيشواى مذهب حنفى و يكى از ائمهء اربعهء اهل سنت و جماعت است « 5 » .
هامش
( 1 ) . ر . ك : وفيات ، ج 1 ، ص 452 و ريحانة ، ج 1 ، ص 358 .
( 2 ) . ر . ك : وفيات ، ج 2 ، ص 215 ؛ مشاهير ، ص 21 ؛ صفا ، ج 1 ، ص 69 ؛ دايرة ، ج 1 ، ص 330 و تراجم ، ج 1 ، ص 113 .
( 3 ) . ر . ك : صفا ، ج 1 ، ص 69 .
( 4 ) . ر . ك : مشاهير ، ص 21 .
( 5 ) . ر . ك : وفيات ، ج 2 ، ص 215 و ريحانة ، ج 7 ، ص 76 .