كرد به شرط آنكه مسلمان شود ولى خداوند او را هدايت نكرد ، با اين حال او با مسلمانان به بهترين وجهى معاشرت مىكرد و براى بزرگان بهترين خادم بود ، با آنكه در كيش خود بسيار متعصب و ثابتقدم بود و از جملهء زهاد آن آئين بود در اثر آداب و حسن اخلاق ، مقرّرات دين مقدّس اسلام را نيز مقدّس و محترم مىشمرد ، در ماه رمضان روزه مىگرفت و قرآن را حفظ داشت و در نوشتههاى خود به آيات قرآن استشهاد مىكرد بعد از فوت مهلبى وزير عهدهدار ديوان رسالت و خلافت شد ، عضد الدوله به او مأموريت داد كتابى در تاريخ خانوادهء ديلمى تأليف كند ، او نيز اينكار را دنبال كرد تا اينكه به عضد الدوله خبر دادند روزى يكى از دوستان همكيش ابو اسحق كه وى را مشغول نوشتن تاريخ مزبور ديده از او پرسيده چه مىنويسى او جواب داده مشتى دروغ سرهم مىكنم ، عضد الدوله ازين مطلب ناراحت شده گفت او را زيرپاى فيل بيندازند ولى عدهاى از بزرگان وساطت كردند و او را منصرف نمودند كه صابى را زير پاى فيل بيندازد ، امّا دستور داد اموالش را مصادره كنند و خودش را زندانى ، وى همچنان در زندان باقى ماند تا اندكى قبل از وفات عضد الدوله . « 1 »
صابى در سال ( 313 ه . ق ) بهدنيا آمد و پس از هفتاد و يك سال زندگى در روز پنجشنبه دوازدهم شوال سال ( 384 ه . ق ) در بغداد وفات كرد و در همانجا به خاك سپرده شد . « 2 »
8 - ابو بكر خوارزمى ( 323 - 383 يا 393 )
محمد بن عباس خوارزمى كاتب ، شاعر ، اديب و لغوى معروف به ابو بكر خوارزمى خواهرزادهء محمد بن جرير طبرى است وى در نحو و لغت و شعر و انساب و فنون ادب يكى از نوادر روزگار و اعجوبههاى دهر است ، پدرش از خوارزم و مادر او از طبرستان بود . « 3 »
هامش
( 1 ) . ر . ك : يتيمة ، ج 2 ، ص 241 به بعد و معجم ، ج 2 ، ص 20 به بعد .
( 2 ) . ر . ك : معجم ، ج 2 ، ص 21 و ريحانة ، ج 3 ، ص 346 .
( 3 ) ر . ك : وفيات ، ج 1 ، ص 662 ؛ ريحانة ، ج 2 ، ص 183 ؛ صفا ، ج 1 ، ص 338 و تراجم ، ج 1 ، ص 94 .