صاحب بن عباد و بديع الزّمان همدانى و ابو بكر خوارزمى است ، ابن عميد در فصاحت و بلاغت و انشاء و كتابت و ترسّل و فنون ادبيه ضرب المثل است « 1 » . ثعالبى گويد : كتابت با عبد الحميد آغاز شد و با ابن عميد پايان پذيرفت « 2 » .
ابن عميد وزير ركن الدّولهء ديلمى بود و در مملكتدارى بصيرت كامل داشت ، همه او را دوست مىداشتند و بزرگان علم و ادب از حضرتش بهره مىگرفتند ، او در نجوم و هيئت و فلسفه و تاريخ و حفظ اخبار و اشعار عرب و ديگر علوم متداولهء زمان ، حظّى وافر داشت ، در كلام اهل ادب ازو به نام استاد ، رئيس و جاحظ ثانى ياد مىشود .
صاحب بن عبّاد با همهء بزرگى علمى خويش از پيروان ابن عميد بود حتّى بعضى گفتهاند از اين جهت صاحب را « صاحب » ناميدهاند كه مصاحب ابن عميد بود . « 3 » ولادت وى در سال ( 307 ه . ق ) بود . « 4 »
ابن عميد يك تاريخ و يك ديوان رسائل نوشته است ، وفات او به سال 359 يا 360 هجرى قمرى اتفاق افتاده . « 5 »
7 - ابو اسحق صابى ( 313 - 384 ه . ق )
ابو اسحق ابراهيم بن هلال بن ابراهيم حرانى ، صابى از جملهء ادبا و بلغاى بزرگ عراق است كه منشأ و مدفن او عراق مىباشد ، او از مذهب صابى پيروى مىكرد و يكى از ارباب فضل و دانش عهد ديلمى و عباسى است ، در فنون شعر و ادب و لغات عرب و كتابت و انشاء و ترسل و بلاغت مهارتى تام داشت . « 6 »
ثعالبى گويد : وى در خدمت خلفاء و وزراء عهدهدار ديوان رسالت بود و خلفاء و پادشاهان و وزراء بسيارى كوشيدند به هر وسيله شده وى را از مذهب صابى به اسلام دعوت كنند ولى موفق نشدند تا آنجا كه عزّ الدوله بختيار وزارت خويش را به وى عرضه
هامش
( 1 ) . ر . ك : يتيمة ، ج 3 ، ص 154 ؛ دايرة ، ج 1 ، ص 244 ؛ الأعلام ، ج 5 ، ص 143 و معجم ، ج 14 ، ص 191 .
( 2 ) . ر . ك : يتيمة ، ج 3 ، ص 154 .
( 3 ) . ر . ك : وفيات ، ج 2 ، ص 74 .
( 4 ) . ر . ك : معجم ، ج 14 ، ص 191 .
( 5 ) . ر . ك : ريحانة ، ج 8 ، ص 125 .
( 6 ) . ر . ك : وفيات ، ج 1 ، ص 14 و 15 ؛ ريحانة ، ج 3 ، ص 346 و معجم ، ج 2 ، ص 20 .