بر شما املا كنم و روزى را براى آغاز اين كار تعيين كرد . در مسجد مردى بود كه اذان مىگفت و با مردم نماز مىگزارد . فرّاء به او گفت : سورهء فاتحه را قرائت كن تا ما آن را تفسير كنيم و سپس به تفسير همه قرآن بپردازيم . مرد سوره فاتحه را خواند و فرّاء آن را تفسير كرد . ابو العباس مىافزايد پيش از او كسى چنين تفسيرى نكرده بود و گمان نمىكنم كسى بهتر از او تفسير كند .
سلمة بن عاصم و أبا نصر بن جهم دو نفر از نويسندگان فرّاء در املا كردن كتاب معانى القرآن شركت داشتند و ياقوت [ حموى در معجم البلدان ] از قول بريدهء وضاحى مىنويسد : ما قصد داشتيم كسانى را كه براى املاى كتاب معانى القرآن گرد هم آمده بودند بشماريم ، ولى به خاطر كثرتشان نتوانستيم شمار آنها را بهطور دقيق ثبت كنيم و چون فرّاء از املا كردن اين كتاب فراغت يافت ، نويسندگان آن را براى خود ذخيره كردند تا به اين وسيله براى خود مال و ثروتى به دست آورند و گفتند : اين كتاب را به كسى نشان نمىدهيم جز آنهايى كه بخواهند آن را برايشان بنويسيم و در ازاى هر پنج ورق يك درهم بپردازند . مردم به فرّاء شكايت كردند ، او نويسندگان را فراخواند و با آنان دراينباره صحبت كرد و گفت : به مردم نزديك شويد تا براى آنان سودمند باشيد و خودتان نيز سود ببريد ، ولى آنان از گفتهء وى سرپيچى كردند . آنگاه فرّاء [ ناگزير ] به مردم اعلان كرد كه مىخواهد كتاب معانى القرآن را با شرحى كاملتر و بيانى مبسوطتر از گذشته املا كند .
از آن پس در مسجد نشست و به املاى آن پرداخت و پيرامون سورهء حمد ، صد ورق مطلب بيان داشت . با اين عمل طولى نكشيد كه نويسندگان نزد فرّاء آمدند و گفتند : آنچه مردم ( از اين كتاب ) بخواهند در اختيار آنان قرار مىدهيم و از آن پس در برابر هر ده ورق كه مىنوشتند يك درهم مىگرفتند .
اين موضع فرّاء نسبت به دوستاران دانش او ، ما را به پژوهش دربارهء خلقوخو و مشى ادبى او وامىدارد . همانطور كه وى در برابر نويسندگان موضع قاطعانهاى فراپيش گرفت ، مىبينيم كه نظير همين شيوه را در برابر علماى نحو كه قصد داشتند از تعليم نحو به مردم خوددارى كنند ، فراپيش مىگيرد . پيشتر از اين از خبرى كه ابو العباس ثعلب نقل
مناهج في التفسير ( شيوه هاى تفسير قرآن كريم ) ( فارسى ) — صفحة 75
مساهمون: مصطفى الصاوي الجويني
ص٧٥