شيوهء طبرى در تفسير
بخش اوّل : انديشه نظرى
تفسير طبرى از جمله تأليفات و آثار ارزشمند در حوزهء اسلامى است كه به روش علمى و روشن آن ، مباهات مىكنيم .
طبرى در آغاز تفسيرش ، روشى را كه براساس آن به تفسير قرآن مىپردازد ، توضيح مىدهد و هرگاه معيار اصالت در هر كتاب همان چيزى باشد كه روح مؤلّف و روح زمان او را منعكس مىكند ، تفسير طبرى از تأليفات نادرى است كه علاوه بر اينها روح عصرهاى گذشته را نيز منعكس مىسازد ، چرا كه تفسير وى تصوير روشنى است از روشهاى تفسير ، از ابتداى دوران رسالت محمّد صلى اللّه عليه و إله تا اوايل قرن چهارم هجرى . اين كتاب در سال 306 هجرى بر طبرى خوانده شد و او بشدّت ، مىكوشيد كه كتابش ميراث تفسيرى بزرگ از دوران گذشته باشد . ازاينرو ، نخست اگر در تفسير آيهاى ، اختلاف وجود داشته باشد و يا اجمالى يافت شود ، خواننده را به اين امور توجه مىدهد و در پايان ، رأى خود را مىآورد . در اينجا بايد بگذاريم كه طبرى خود ، دربارهء اين شيوه و كوششى كه دراينراه انجام داده و نيز هدفى كه از آن در نظر داشته است ، سخن بگويد :
« بسم اللّه الرحمن الرحيم و به ثقتى و عليه اعتمادى ، ربّ يسّر . . . به نام خداوند بخشنده مهربان ، به او اطمينان و بر او اعتماد دارم . پروردگارا تمام كارهايم را بر من آسان فرما . و پس از جملاتى مىگويد : خدايا ما را براى دست يافتن به نظريهاى درست دربارهء محكم و متشابه ؛ حلال و حرام ؛ عامّ و خاص ؛ مجمل و مفصّل ؛ ظاهر و باطن و تأويل و تفسير آيات مشكل اين كتاب موفق بدار . بدانيد بندگان خدا - خدا شما را رحمت كند - سزاوارترين چيزى كه دانستن آن بايد مورد توجه واقع شود و در شناخت آن نهايت كوشش به خرج رود ، چيزى است كه آگاهى نسبت به آن مورد رضايت خدا باشد و براى شخص داناى به آن ، راه هدايت و رشد ميسّر شود و آنچه همهء اين امور را دربردارد ،