تاريخ كه هريك از علماى معاصر وى آنها را در حد توان خويش تحصيل مىكرد ، به اين درجه علمى رساند .
مقام زجّاج با فراگيرى علوم تا آنجا بالا مىرود كه از شيشهگرى به همنشينى ويژهء وزير عبيد اللّه بن سليمان بن وهب مىرسد و به حدّى مورد اعتماد او قرار مىگيرد كه وزير از وى مىخواهد ادبيات را به فرزندش - قاسم - بياموزد و هنگامى كه قاسم بن عبيد اللّه به وزارت مىرسد ، از طريق او مال فراوانى نصيب زجّاج مىگردد . ستاره بخت زجاج همواره بالا مىرود تا سرانجام نديم خليفه عبّاسى المكتفى باللّه مىشود .
زجّاج چيزهايى از خود برجاى گذاشته كه از بهره و مقامى كه در دنيا به آن رسيده بود ، برايش بهتر است . او شاگردان و كتابهاى علمى از خود برجاى نهاد و اساتيد بزرگ نحو و لغت از شاگردان وى بودند . ابو على فارسى از او علم آموخت و ابو جعفر نحاس مصرى نزد او تلمذ كرد . شاگرد ديگرش ابو القاسم عبد الرّحمان زجّاجى صاحب كتاب الجمل در نحو ، خود را منتسب به او دانسته است . زجّاج تاليفات بسيارى دارد و بيشتر آنها پيرامون لغت است .
آنچه در اينجا براى ما اهميّت دارد كتاب معانى القرآن اوست . ابن نديم در گفتارى كه دارد تاريخ تأليف اين كتاب را تعيين مىكند و مىگويد : « من روى جلد كتاب معانى القرآن خواندم كه ابو اسحاق زجاج املاى كتاب خود موسوم به معانى القرآن را در صفر سال 285 ه ق آغاز كرد و در ماه ربيع الاول سال 301 ه ق به پايان رسانيد » .
بنابراين ، زجّاج زمانى اقدام به تأليف كتاب معانى القرآن كرد كه دانش و معلوماتش كامل شده بود ، زيرا او ده سال پس از تأليف آن درگذشت و در هنگام مرگ هفتاد و به قولى هشتاد سال داشته است .
بههرحال ، رسالهء خطّى كه ما براى شناخت ويژگيهاى شيوهء زجّاج از آن استفاده مىكنيم از سورهء « يس » آغاز و به سورهء « تين » پايان مىيابد و تاريخ كتابت آن ، ماه ذى حجّهء سال 589 ه ق و يكى از نسخههاى دانشگاه عربى است .
اكنون هنگام آن رسيده كه از روش زجّاج در تفسير سخن بگوييم :
مناهج في التفسير ( شيوه هاى تفسير قرآن كريم ) ( فارسى ) — صفحة 129
مساهمون: مصطفى الصاوي الجويني
ص١٢٩