ولى مولانا المجلسى رحمه اللّه در اين مسأله توقّف نموده ، چنانكه در كتاب صلاة بحار پس از ذكر فرمودهء خداى تعالى :
وَ إِذا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَ أَنْصِتُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ
« 1 » ؛ و هرگاه قرآن خوانده شود به آن گوش دهيد و خاموش بمانيد شايد كه مورد لطف و رحمت خداوند قرار گيريد . گويد : عموم اين آيه بر وجوب گوش كردن و سكوت هنگام قرائت هر خوانندهء قرآن دلالت دارد ، در نماز باشد يا غير آن ، بنابراينكه امر مطلق باشد يا اوامر قرآن را براى وجوب بدانيم ، و مشهور وجوب سكوت هنگام قرائت امام جماعت ، و استحباب در غير آن مىباشد ، با اينكه ظاهر بسيارى از اخبار معتبر وجوب آن بهطور مطلق است ، مگر خبر صحيح زراره از حضرت ابو جعفر باقر عليه السّلام كه فرمود : و إن كنت خلف إمام فلا تقرأنّ شيئا في الأوليين و أنصت لقرائته و لا تقرأنّ شيئا في الأخيرتين فإنّ اللّه عزّ و جلّ يقول للمؤمنين :
وَ إِذا قُرِئَ الْقُرْآنُ .
يعنى في الفريضة خلف الإمام
فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَ أَنْصِتُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ
و الأخريان تبع « 2 » للأوليين « 3 » ؛ و هرگاه به امام جماعتى اقتدا كردى پس در دو ركعت اوّل چيزى مخوان و براى شنيدن قرائت او خاموش بمان ، و در دو ركعت اخير قرائت بكن ، كه خداى - عزّ و جل - به مؤمنين مىفرمايد : ( و چون قرآن قرائت شود ) يعنى : در نماز واجب پشت سر امام جماعت ( پس بدان گوش دهيد و خاموش بمانيد شايد كه مورد لطف و رحمت [ خداوند ] واقع شويد ) و دو ركعت اخير همچون دو ركعت اوّلى مىباشند .
و مىتوان اين حديث را حمل كرد كه آيه در اين مورد نازل شده ، و با عموم آن منافاتى ندارد ، ولى نقل اجماع كردهاند بر اينكه گوش فرادادن در غير قرائت امام جماعت واجب نيست . و ممكن است اين نظر تأييد گردد به اينكه : گوش دادن به هر قرائتى طاقتفرساست ، و ديگر اينكه امر شده : در جماعت خواندن پشت سر امام جماعتى كه نبايد به او اقتدا كرد بايد قرائت را
هامش
( 1 ) . سوره اعراف ، آيه 204 .
( 2 ) . در بعضى از نسخههاى من لا يحضره الفقيه « تبعا » به نصب ، و در بعضى نسخهها « تبع » به رفع آمده ، و تبع هم بر يك فرد اطلاق مىشود و هم بر جماعت ، خداى تعالى فرموده :إِنَّا كُنَّا لَكُمْ تَبَعاً . *و بدانكه مىتوان به اين خبر صحيح استناد جست براى اينكه اخبار نهىكننده از قرائت پشت سر امام جماعت را بر كراهت حمل كنيم ، زيرا كه ظاهرا فرمودهء امام عليه السّلام : « و الا خيرتان تبع للأوليين » متحد بودن حكم آنها با دو ركعت اول در قرائت است ، و بدون ترديد در دو ركعت اخير نماز قرائت را بجاى تسبيح گفتن مىتوان برگزيد ، هرچند كه تسبيح گفتن افضل مىباشد ، پس در دو ركعت اول نيز جايز است ، و شايد كسانى كه قائل شدهاند قرائت پشت سر امام جماعت مكروه است - مانند محقق و شهيد ثانى و ديگران - به همين وجه كه به خاطر رسيد استناد جسته باشند و اين دور از حقيقت نيست ، و خدا داناست و اوست راهنما . ( مؤلف ) .
( 3 ) . من لا يحضره الفقيه ، 1 / 392 ، ح 1161 .