سورهء حمد ظاهر مىباشد ، چون اگر واجب بود جايى براى امر كردن به بسيار خواندن نبود ، چون واضح است كه واجب را در هر حال بايد انجام داد ، و قطعا بين اين سوره و سورههاى ديگر فرقى نيست .
و در كتاب « كنز العرفان » تأليف فاضل مقداد ، در پى فرمودهء خداى تعالى :
وَ إِذا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَ أَنْصِتُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ
« 1 » . گويد : « امام صادق عليه السّلام فرمودند : منظور استحباب گوش دادن است در نماز و غير آن » .
و در وافى و برهان به نقل از تهذيب شيخ طوسى در خبر صحيحى از معاوية بن وهب از حضرت امام صادق عليه السّلام آمده كه راوى گويد : از آن حضرت پرسيدم : شخصى به امامت جمعى ايستاده كه شما او را نمىپسنديد در نمازى كه بايد بلند خواند [ مأموم چه وظيفهاى دارد ] ؟
فرمود : هرگاه شنيدى كتاب خدا تلاوت مىشود پس به آن گوش فراده . عرضه داشتم : آن امام جماعت ، مرا مشرك مىداند ! فرمود : اگر او خداى را معصيت مىكند پس تو خداى را اطاعت كن ، بار ديگر سؤال كردم ، ولى آن حضرت از رخصت دادن به من امتناع ورزيد ، عرض كردم :
بنابراين در خانهام نمازم را مىخوانم سپس [ به ظاهر ] به نماز او حاضر مىشوم ؟ فرمود :
مىتوانى اين كار را بكنى . و فرمود : حضرت على عليه السّلام در نماز صبح بود ، پس [ ابن الكوّا ] در حالى كه پشت سر آن حضرت بود اين آيه را خواند :
وَ لَقَدْ أُوحِيَ إِلَيْكَ وَ إِلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكَ لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ وَ لَتَكُونَنَّ مِنَ الْخاسِرِينَ
« 2 » ؛ و به راستى كه بر تو و به رسولان پيش از تو چنين وحى شده كه اگر [ به خدا ] شرك ورزى عملت را محو و نابود مىگرداند و سخت از زيانكاران خواهى گرديد . پس امير المؤمنين عليه السّلام به منظور تعظيم قرآن خاموش ماند تا اينكه [ ابن الكوّا ] از خواندن فراغت يافت ، سپس آن حضرت عليه السّلام به قرائت نماز بازگشت ، بار ديگر [ ابن الكوّا ] آيه را تكرار كرد ، پس على عليه السّلام نيز بار ديگر خاموش ماند ، و بعد قرائت نماز را ادامه داد ، باز هم ابن الكوّا آيه را قرائت كرد ، و على عليه السّلام خاموش ماند ، آنگاه [ اين آيه را در جواب ] به او گفت :
فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَ لا يَسْتَخِفَّنَّكَ الَّذِينَ لا يُوقِنُونَ
« 3 » ؛ پس صبر پيشه كن كه وعدهء خداوند حق و حتمى است و مراقب باش كه مردمان بىيقين مقام حلم تو را به خفّت و سبكى نكشانند . آنگاه سوره را تمام كرد سپس به ركوع رفت « 4 » .
مىگويم : از اين حديث صحيح پنج حكم ظاهر مىشود : يكى : استحباب خاموش ماندن براى
هامش
( 1 ) . سورهء اعراف ، آيه 204 .
( 2 ) . سورهء زمر ، آيه 65 .
( 3 ) . سوره روم ، آيه 60 .
( 4 ) . الوافى ، 5 / 1208 ؛ البرهان ، 3 / 268 ؛ تهذيب الاحكام ، 3 / 35 .