امر او از اصحابش باقى نماند مگر تعداد اندكى ، و بر جايگاهش اطلاع نيابد - از دوست و غير دوست - مگر آن خدمتگزارى كه كارش را برعهده دارد « 1 » .
نعمانى رحمه اللّه گويد : و اگر دربارهء غيبت جز اين حديث روايت نمىشد ، همين براى كسى كه در آن تأمل كند كافى بود .
تتمّهاى پر سود : دانستى كه اين چهار شخصيّت ياد شده - رضى اللّه تعالى عنهم - بهطور خاص از حضرت صاحب - عجل اللّه فرجه الشريف - در زمان غيبت نخستين نايب بودهاند ، و شيعيان در امور خود به ايشان رجوع مىنمودند ، چون نزد آنها نيابت و وكالت ايشان از آن حضرت ثابت شده بود ، و اين به نصّ امام عليه السّلام برايشان ثبوت يافت ، چنانكه در مورد عثمان بن سعيد « 2 » و پسرش محمد كه توسط امام هادى و امام عسكرى عليهما السّلام انجام شد ، و در مورد ابو القاسم حسين بن روح توسط محمد بن عثمان به امر امام عليه السّلام انجام گشت ، و حسين بن روح در مورد ابو الحسن على بن محمّد سمرى به امر امام عليه السّلام وصايت داد ، و از اين نوّاب رحمه اللّه معجزات بسيارى ظاهر شد ، و آن معجزات در كتب غيبت ذكر گرديده است « 3 » .
و سيد بن طاووس در كتاب مجمع الرجال خود از او حكايت نموده است ، و سيد بن طاووس در كتاب ربيع الشيعة تصريح كرده كه معجزاتى از آنان ظاهر شده چنانكه مولى عنايت اللّه در كتاب مجمع الرجال خود از او حكايت نموده است ، و همينطور ديگر علماى ما رحمه اللّه و بدون ترديد وكالت و نيابت خاصّه جز با يكى از سه طريق ثابت نمىشود : يعنى ؛ نصّ امام ، يا نايب خاصّ او ، يا آشكار شدن معجزه بر دست كسى كه نيابت خاصّه را إدّعا مىكند ، و هرگاه چنين نبود بسيارى از دنياپرستان آن مقام را ادّعا مىكردند ، همچنانكه براى عدّهاى اين اتّفاق افتاد كه دروغگويىشان ثابت گشت و توقيع از سوى امام عليه السّلام مبنى بر لعنت و بيزارى از آنان صدور يافت ، مانند : نصيرى و نميرى و ديگران كه اسمهايشان در كتب غيبت ياد آمده است ، هركه مايل است به آن كتابها مراجعه كند .
و امّا در غيبت كبرى باب وكالت و نيابت خاصّه بسته شد ، ولى با نصوص پيغمبر و امامان عليهم السّلام ، و إجماع ، و سيرهء متّصلهء قطعيهء ، نيابت عامّه براى علماى عامل و فقهاى رهيافته ، حاميان دين ، و راويان احاديث ائمهء طاهرين عليهم السّلام ثابت گرديده است ، پس بر عموم مؤمنين واجب است در آنچه
هامش
( 1 ) . الغيبة ، نعمانى ، 89 .
( 2 ) . الغيبة ، شيخ طوسى / 242 .
( 3 ) . الغيبة ، شيخ طوسى / 242 .