قبيح ممتنع است ، و اين همان است كه در زبانها متداول و مشهور شده اينكه : لطف بر خداى تعالى واجب است ، و در اينگونه لطف هيچ تفاوتى بين زمانها و اشخاص نيست ، مثل اينكه تكليف به كارى كند كه مقدور نيست كه بر خداى تعالى قبيح است ، و تكليف كردن به چيزى كه بندگان راهى به علم يافتن به آن ندارند ، لذا مبعوث كردن پيغمبران به قاعدهء لطف واجب است ، و معجزه دادن به ايشان به قاعدهء لطف واجب است ، و تمام اهل عالم در همهء زمانها و مكانها در اينگونه لطف مساوى هستند .
گونهء دوم : آن است كه به حكم عقل واجب نباشد بلكه از روى تفضّل و إحسان دربارهء هركس كه بخواهد به هر منظور و هرگونه بخواهد انجام مىدهد ، ( از او سؤال نشود از آنچه مىكند و اين بندگان هستند كه مورد سؤال واقع مىشوند ) . « 1 » و از اينگونه است لطف خداوند بر امت مرحومهء محمّديه صلّى اللّه عليه و إله به برداشتن تكليفهاى سخت از آنها چنانكه در آيهء شريفه است :
وَ لا تَحْمِلْ عَلَيْنا إِصْراً كَما حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنا
« 2 » ؛ خدايا ! تكليف گران و طاقتفرسا را چنانكه بر پيشينيان نهادى بر ما مگذار . و نيز از اينگونه است مخفى داشتن علم به وقت بدايى ظهور امام عليه السّلام از مؤمنان و دوستان آن حضرت ، چون خداى - عزّ و جل - هرچند كه حجّت را بر آنان تمام كرده و به وسيلهء عقل و نقل راه را برايشان روشن ساخته كه صداقت امامانشان و تماميّت حجتشان را بيان فرموده به طورى كه براى هيچ كس در افتادن به شبهه و گرفتار گشتن در حيرت عذرى نيست ، ولى از جهت شأن امامانشان و رعايت وضع ضعيفترين افرادشان و كمى تعدادشان بر آنان منّت نهاد و خبر يافتن از وقت بدايى كه مىداند ظهور از آن تأخير مىافتاد را از آنها پوشيده داشت براى حكمت و مصلحتى و به خاطر لطف و تفضّل و شفقت نسبت به آنان ، و مرحمت و احسان برايشان ، تا به حيرت نيفتند ، و شبههاى به ذهنشان راه نيابد .
و از آنچه ياد كرديم - به حمد اللّه و له المنّه - سرّ كتمان نمودن علم به وقت ظهور امام عليه السّلام از ساير مردم از عوام و خواص معلوم شد ، هم وقت حتمى و هم وقت بدايى آن ، و بر تو باد كه در آنچه ياد كرديم دقت و تأمل كنى كه از سخنان ائمهء اطهار عليهم السّلام - كه خداى تعالى ما را در بهشت در جوار آنان إسكان دهد - گرفته شده است .
مطلب سوم : ظاهر از عمومات بسيارى كه در روايات زيادى وارد گرديده كه دلالت دارد بر اينكه امامان عليهم السّلام آنچه بوده و خواهد بود تا روز قيامت همه را مىدانند ، و آنچه روايت آمده در
هامش
( 1 ) . سورهء انبياء ، آيه 23 .
( 2 ) . سوره بقره ، آيه 286 .