فرزند مادرم [ اى جان برادرم ] همانا قوم مرا خوار و زبون داشتند و نزديك بود [ به خاطر ممانعت كردنم از انحرافشان ] مرا به قتل رسانند . و خداى تبارك و تعالى فرموده :
وَ لَقَدْ قالَ لَهُمْ هارُونُ مِنْ قَبْلُ يا قَوْمِ إِنَّما فُتِنْتُمْ بِهِ وَ إِنَّ رَبَّكُمُ الرَّحْمنُ فَاتَّبِعُونِي وَ أَطِيعُوا أَمْرِي * قالُوا لَنْ نَبْرَحَ عَلَيْهِ عاكِفِينَ حَتَّى يَرْجِعَ إِلَيْنا مُوسى
« 1 » ؛ و به درستى كه هارون پيش از آنكه موسى بازآيد گفت اى قوم به هوش باشيد كه اين گوساله اسباب فتنه و امتحان شما گرديد و محقّقا [ بدانيد ] كه پروردگار شما خداى مهربان است پس شما پيرو من باشيد و فرمان مرا اطاعت كنيد ، [ قوم ] گفتند ما به پرستش گوساله ثابت مانيم تا وقتى كه موسى به ما بازگردد .
اگر بگوييد : از حضرت حجّت عليه السّلام وارد شده : و امّا حوادث و پديدههايى كه واقع مىشوند پس در آنها به راويان احاديث ما مراجعه كنيد كه آنان حجّت من بر شمايند و من حجّت خداوند برايشانم . . . « 2 » . و علما را در زمان غيبت خود حجّت بر بندگان و مرجع آنان قرار داد ، بنابراين همانطور كه مؤمنانى كه در زمان حضور امامان عليهم السّلام بودند حجّت بر آنان تمام شده ، و راه بر طرف گشتن حيرت و شبهه و برداشته شدن آنچه مايهء لغزش و ضلالت است برايشان روشن گرديده بود ، به خاطر دسترسى به پرسش از امامان عليهم السّلام ، همچنين مؤمنانى كه در عصر غيبت هستند حجّت بر آنان تمام گشته ، و راه راست برايشان روشن شده به خاطر رجوع به علماى عاملى كه آثار ائمهء اطهار را بيان مىكنند و حاملان علوم ايشان هستند ، كه مردم در هر جريانى كه وجه آن را نمىدانند و هر شبههاى كه در ذهنشان وارد مىشود ، به آن علما مراجعه نمايند ، پس ضررى نداشت كه وقت بدايى ظهور كه احتمال تأخير افتادنش از جهت بعضى حكمتها و مصالح هست به آنها گفته مىشد ؟
در جواب گويم : اوّلا : ممكن است در بعضى از زمانهاى غيبت دورانى بيايد كه علم مخفى گردد ، يا به خاطر فقدان علما ، و يا بر اثر مخفى گشتن آنان به سبب چيرگى باطل و اهل آن ، و آن دوران در اخبار : « زمان فترت و سبطه » ناميده مىشود ، و در آن هنگام مؤمن كسى را نخواهد يافت كه شبهه و حيرت را از او دفع نمايد و وجه مصحلت و حكمت را برايش بيان سازد . و بر اين معنى دلالت دارد روايتى كه شيخ نعمانى قدّس سرّه در كتاب الغيبه به سند خود از ابان بن تغلب رحمه اللّه از حضرت ابى عبد اللّه امام صادق عليه السّلام آورده كه فرمود : يأتى على النّاس زمان يصيبهم فيها سبطة يأرز العلم كما تأرز الحيّة في جحرها فبينما هم كذلك اذ طلع عليهم نجم قلت : فما السّبطة ؟ قال : الفترة : قلت :
هامش
( 1 ) . سوره طه ، آيات 90 و 91 .
( 2 ) . كمال الدين ، 2 / 484 .