مىگويم : احتمال مىرود اينكه دو بار پاداش يابند ، يك بار براى ايمانشان ، و بار ديگر براى صبرشان ، غير اين را نيز محتمل است . و اللّه العالم .
توجه : منظور از بداء ظاهر شدن تقدير چيزى براى بندگان است پس از آنكه به خاطر حكمتها و مصالح خداوندى از آنان مخفى بوده است ، و خدا داند كه چه چيزى را مخفى بدارد و چه مطلبى را آشكار سازد ، و معنى بداء بر عامّه مشتبه گرديده لذا آن را إنكار كردهاند به گمان اينكه به سبب آن جهل بر خداى تعالى لازم مىآيد ، و در مكرمت بيست و دوم از بخش پنجم مطالب سودمندى در اينباره گذشت بدانجا مراجعه شود .
تتمّه و توضيح : بدانكه سه وجه اوّل از وجوهى كه آنها را از كلمات ائمهء معصومين عليهم السّلام استفاده كرديم ، سرّ مخفى داشتن علم به وقت ظهور امام عصر عليه السّلام را بهطور مطلق - يعنى وقت حتمى و بدايى - روشن ساختند ، زيرا كه آنها حكمتها و مصالحى هستند كه مقتضى پوشيدگى هر دو وقت ( حتمى و بدايى ) مىباشند ، چنانكه بر اهل فن و كسانى كه با اخبار امامان عليهم السّلام مأنوسند اين معنى پوشيده نيست .
و امّا وجه چهارم : فقط ناظر به سرّ مخفى داشتن وقت بدايى از مردم است ، چون اگر به آن وقت خبر داده مىشدند سپس حكمت خداوند اقتضا مىكرد كه از آن وقت به وقت ديگر تأخير افتد بيشتر مردم ترديد مىكردند ، و دچار وسوسه مىشدند ، و در حيرت و شبهه مىافتادند ، چنانكه براى بنى اسرائيل اين اتفاق افتاد .
اگر بگوييد : پس چگونه بعضى از امور بدائيّه به مردم خبر داده شد سپس به خاطر مصالحى بر خلاف آن امور واقع شد ، چنانكه در جريان جوانى كه حضرت داوود عليه السّلام مرگش را خبر داد ، و زنى كه حضرت عيسى عليه السّلام مرگش را خبر داد ، و يهوديى كه پيغمبر ما صلّى اللّه عليه و إله مرگش را خبر داد ، و اينها نمردند ، و وقوع فرج و گشايش را در زمانى خبر دادند سپس به خاطر بعضى از حكمتها و اسباب ، به تأخير افتاد و در آن زمان واقع نشد ، چنانكه در روايت ابو حمزه - كه سابقا آورديم - ياد گرديده ، و اينها مايهء گمراهى مؤمنين نشد ، و در حيرت و شبهه نيفتادند ؟
( 5 ) در جواب گويم : اينها بدان جهت بوده كه حجّتهاى خداوند در ميان مردم حضور داشتهاند و سرّ بداء و تأخير را برايشان بيان مىنمودند ، و پرسيدن از آنان براى مردم ميسّر بود ، در حالى كه مؤمنين در زمان غيبت امام عليه السّلام از ديدار آن حضرت محجوب و از ملاقات و پرسش مسائل از آن جناب محروم هستند ، بنابراين چنانچه از وقوع ظهور در وقت بدايى خبر شوند ، سپس به
مكيال المكارم في فوائد دعاء للقائم ( ع ) ( مكيال المكارم در فوائد دعا براى حضرت قائم ( ع ) ) ( فارسى ) — صفحة 401
مساهمون: ميرزا محمد تقي الأصفهاني
ص٤٠١