السّيل و لا يرقى إلىّ الطّير » ؛ سيل فضيلت از من سرازير مىشود و هيچ پروازكنندهاى به قلّهء عظمت من نخواهد رسيد « 1 » . و همچنين معنى آنچه از امامان عليهم السّلام روايت گرديده كه هيچ كس نمىتواند آنان را توصيف كند .
و از اينجا معلوم مىشود كه تعجّبى ندارد آنكه امير المؤمنين عليه السّلام حشردهنده به سوى خداوند و مقلّب احوال باشد چنانكه در زيارت آن حضرت آمده ؛ و منافاتى ندارد كه آن حضرت هم حشردهنده و هم محشور و هم محشوراليه و حسابرس و جزادهنده باشد ، چنانكه در روايات متعددى در معنى فرمودهء خداى تعالى :
إِنَّ إِلَيْنا إِيابَهُمْ * ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنا حِسابَهُمْ
« 2 » ؛ البته كه بازگشت آنان به سوى ماست ، آنگاه حسابرسىشان بر ما خواهد بود . آمده است ، به كافى و برهان « 3 » و غير اينها رجوع كنيد . و اين سه وجه در معنى اين كلام شريف به نظر رسيد .
چهارم : آنچه دوست ما كه همنام پنجمين ائمه عليه السّلام است « 4 » احتمال داده ، اينكه منظور از فرمودهء آن حضرت عليه السّلام : « ماييم شعائر و اصحاب » همان امامان عليهم السّلام باشند ، و معنى : « اصحاب » اشاره به روايتى باشد كه از پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله آمده كه فرمود : اصحاب همچون ستارگانند به هركدام اقتدا كنيد هدايت خواهيد شد . يعنى مقصود آن حضرت صلّى اللّه عليه و إله از اصحاب ؛ همان ائمهء اطياب و شفعاى روز حساب مىباشند ، نه هركس كه چند روزى با پيغمبر همصحبت شده و در زندگى خود گناهانى مرتكب گرديده ، به طوريكه بعضى كوردلان پنداشتهاند ، و دوست ياد شدهء ما يادآور شد كه حديثى در تفسير فرمودهء پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله : « اصحاب من همچون ستارگانند » به معنى مذكور روايت گرديده است ، و اللّه العالم .
و حديث همان است كه شيخ صدوق در معانى الأخبار روايت كرده به سند خود از اسحاق بن عمّار از حضرت ابى عبد اللّه امام صادق عليه السّلام از پدرانش كه : رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله فرمود : هرچه را در كتاب خداى - عزّ و جل - يافتيد بايد به آن عمل كنيد در ترك آن هيچ عذرى برايتان نيست ، و هر آنچه در كتاب خداى عز و جل نباشد و دربارهء آن سنّتى از من هست ، پس در ترك سنّت من هيچ عذرى براى شما نيست ، و هر چيزى كه دربارهء آن سنّتى از من به دستتان نرسيده پس آنچه اصحابم گفتند به كار بنديد ، كه همانا مثل اصحاب من در ميان شما همچون ستارگان است كه به
هامش
( 1 ) . نهج البلاغه ، خطبه سوم .
( 2 ) . سوره غاشيه ، آيات 25 و 26 .
( 3 ) . تفسير البرهان ، 4 / 455 .
( 4 ) . در جلد اول كتاب نام او را صريحا آورده و خوابش را نسبت به امام مجتبى عليه السّلام ياد كرده است به جلد اول مراجعه كنيد .