هر روز از ماه رجب روايت گرديده چنين آمده است : « لا فرق بينك و بينها إلّا أنّهم عبادك و خلقك فتقها و رتقها بيدك بدؤها منك و عودها إليك « 1 » » ؛ ميان تو و آنان جدايى نيست جز آنكه [ تو خدايى و ] آنان بنده و مخلوق تواند ، فتق و رتق و پيوستن و جدا گشتن آن آيات به دست تو و سرآغازشان از تو ، و بازگشت آنها به سوى تو است . . . و اين مرتبه برترين مراتب است ، و آن مراتبهاى است كه بالاتر از آن براى ممكن الوجود امكان ندارد ، و اين مرتبهء پيغمبر اكرم و ائمهء طاهرين عليهم السّلام است كه « عالم الهاهوت » ناميده مىشود ، و آن عالم وجه اعلى از ناحيهاى است كه قسمت اعلاى حقيقت محمّديه است و با قطع نظر از آنچه پايينتر از آن است ، و بالاتر از اين جايگاه مقامى نيست مگر عالم ازل اصلى يعنى عالم ذات بحت بارى تعالى است ، كه نه اسمى دارد و نه رسمى ، و اوست غيب الغيوب ، و اين عالم ربوبيّت است ، و آن در عالم هست و در عالم نيست ، و در جايى نيست و هيچجا از او خالى نباشد ، زمان بر او نمىگذرد ، و هيچ زمانى از او خالى نيست ، و اگر بخواهى توضيح مقام هاهوت را بدانى به آهن گداخته نظر كن كه چگونه با مصاحبت آتش ؛ آتش شده ، ولى آتش نيست ، هم آن است و هم آن نيست ، و آتش آتش است و آهن گداخته شده آهن ، پس فرمودهء آن حضرت عليه السّلام : « او در آنها ماييم ، و ما او هستيم » به خاطر ظهور تمام آثار واجب الوجود - تعالى شأنه - از ايشان و در وجود ايشان ، و او واجب الوجود است كه از شباهت آفريدگان منزّه است ، پس او اوست ، و ما بندگانى آفريده شده و نيازمند به اوييم ، پس ما ؛ ما هستيم .
و از آنچه ياد كرديم معنى آنچه از آن حضرت عليه السّلام روايت آمده معلوم گشت كه فرمود : اى سلمان ما را از [ مقام ] ربوبيّت پايين بدانيد ، و قسمتهاى بشرى را از ما دفع نماييد كه ما از آنها دوريم ، و از آنچه بر شما روا است منزّهيم ، سپس دربارهء ما آنچه خواهيد بگوييد . . . و فرمودهء امام عليه السّلام را در زيارت امير المؤمنين عليه السّلام است كه : « السّلام على نفس اللّه تعالى القائمة فيه بالسّنن » ؛ سلام بر نفس خداى تعالى كه قائم است در او به سنتها . و در زيارت ديگرى راجع به آن حضرت عليه السّلام است كه : « السّلام على نفس اللّه العليا » ؛ سلام بر نفس عاليهء خداوند . و آنچه در تأويل فرمودهء خداى تعالى :
تَعْلَمُ ما فِي نَفْسِي وَ لا أَعْلَمُ ما فِي نَفْسِكَ
« 2 » ؛ آمده كه منظور از « نفس اللّه » امير المؤمنين عليه السّلام است « 3 » . و نيز از اينجا ظاهر مىشود معنى فرمودهء آن حضرت عليه السّلام در خطبهء شقشقيّه : « ينحدر عنّى
هامش
( 1 ) . بصائر الدرجات ، 22 ، باب 12 ، جز 9 ، ح 6 .
( 2 ) . سورهء مائده ، آيه 116 .
( 3 ) . بحار الانوار ، 100 / 331 .