پيغمبران ، فرشتگان ، مساجد ، اوليا ، و اهل ايمان به او ، و زمانهاى مخصوصى كه او احترام آنها را واجب فرموده ، و خانههايى كه فرمان داده بلند گردند و نام او در آنها ياد شود ، و توقفگاهها و مشاهد و معابد اولياى او ، و احكام خداى تعالى ؛ از فرايض و غير آنها ، و حدود الهى ، و حج و مناسك و اعمال آن ، خداى - عزّ و جل - فرموده :
وَ الْبُدْنَ جَعَلْناها لَكُمْ مِنْ شَعائِرِ اللَّهِ
« 1 » ؛ و نحر شتران فربه را از سوى شما از شعائر خداوند مقرر داشتيم .
و در اين آيه دلالت بر آن است كه شعائر خداوند در قربانى كردن شتران فربه منحصر نيست - به طورى كه بعضى پنداشتهاند - و مصاديق بسيار ديگرى نيز دارد كه شمردن آنها غير ممكن يا بسيار مشكل است . و پوشيده نيست كه مواقف و مشاهد و معابد و لباسها و نوادگان امامان عليهم السّلام از آن مصاديق مىباشند ، زيرا كه آنها با يك يا چند واسطه منتسب به خداى - تعالى - هستند ، نمىبينى كه خداى - تعالى - نحر كردن شتران فربه را از شعائر اللّه قرار داده ، با اينكه آنها به سوى خانهء كعبه كه خداى تعالى آن را به خود نسبت داده است برده مىشوند پس بين ان و بين مشاهد و مواقف و ذرارى امامان عليهم السّلام و ساير امورى كه منسوب به آنها است چه فرقى هست ؟ چونكه امامان عليهم السّلام حجّتهاى خداوند و نشانههاى روشن اويند ، و ايشان از بيت الحرام عزيزتر و برترند .
بلكه در بعضى از روايات آمده كه : « مؤمن از كعبهء مشرّفه عزيزتر است » . جهتش آن است كه ايمان به خداى تعالى عزيزترين و برترين امور است ، لذا خداى تعالى فرموده : ( و هركس شعائر خداوند را بزرگ و محترم بدارد پس به درستى كه اين از [ صفات ] دلهاى باتقوى است ) . كه در مقام بيان فضيلت تعظيم شعائر توجه داده كه تقواى دلها مهمترين و برترين امور است ، و آن چيزى است كه نيازى به ذكر فضيلت و بيان مقام برجسته و منزلت والاى آن نزد خداى - عزّ و جل - نيست .
به توضيح اينكه خداى تعالى پس از آنكه قسمتى از احكام را در سورهء حج بيان فرمود ، به توحيد و اخلاص و بيزارى از شرك فرمان داد به اينكه فرمود :
حُنَفاءَ لِلَّهِ غَيْرَ مُشْرِكِينَ بِهِ
« 2 » ؛ خاص و خالص بىهيچ شائبهء شرك ، خدا را بپرستيد . سپس نتيجه و عاقبت شرك را چنين گوشزد فرمود :
وَ مَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَكَأَنَّما خَرَّ مِنَ السَّماءِ فَتَخْطَفُهُ الطَّيْرُ أَوْ تَهْوِي بِهِ الرِّيحُ فِي مَكانٍ سَحِيقٍ
« 3 » ؛ و هر آنكه به خداوند شكر ورزد چنان است كه از آسمان سقوط كند پس مرغان [ لاشخور ] او را بربايند يا باد تندى او را به
هامش
( 1 ) . سوره حج ، آيه 36 .
( 2 ) . سورهء حج ، آيهء 31 .
( 3 ) . سورهء حج ، آيهء 31 .