و از جمله كسانى كه ظاهرا نيابت را در نمازهاى مستحب از طرف زندگان جايز مىدانند محقق حلّى در كتاب شرايع است كه منع از نيابت را در حال زنده بودن به نمازهاى واجب اختصاص داده است ، چنانكه فرموده : « و امّا آنچه نيابت در آن مىآيد ملاكش هر آن چيزى است كه شارع خواسته بهطور مستقيم از شخص مكلّف واقع گردد ، مانند طهارت [ غسل و وضو و تيمم ] با قدرت بر آن هرچند كه نيابت كردن براى شستن اعضا هنگام ضرورت جايز است ، و مانند نماز واجب تا وقتى كه زنده است . . . » .
و بسا تو هم مىشود كه بين خبر على بن ابى حمزه كه گذشت ، و بين آنچه از عبد اللّه بن جندب روايت گرديده تعارضى هست ، عبد اللّه بن جندب گويد : به حضرت ابو الحسن [ امام موسى بن جعفر عليه السّلام ] نامه نوشتم و سؤال نمودم از شخصى كه مىخواهد كارهايش را از نيكىها و نمازها و خيرات بر سه بخش قرار دهد ، يك سوم را براى خودش و دو بخش آن را براى پدر و مادرش محسوب نمايد ، و يا اينكه از كارهاى مستحبى خود بهطور مستقل اعمالى را براى ايشان به جاى آورد ، هرچند كه يكى از آنان زنده و ديگرى مرده باشد ؟ پس آن حضرت عليه السّلام به من نوشت : امّا آنكه مرده پس [ براى او ] جايز است ، و امّا آنكه زنده است جايز نيست مگر نيكى و صله نسبت به او . « 1 »
مىگويم : بين اين دو خبر تعارضى نيست ، زيرا كه ظاهر از اين مكاتبه ، سؤال كردن از هديهء ثواب است نه نيابت ، پس بين اين خبر با اخبارى كه دلالت مىكند بر جايز بودن اهداء اعمال و ثواب آنها - كه در جاى خود ذكر گرديدهاند - تعارض مىشود . و بر فرض كه بپذيريم منظور از آن نيابت است ، جمع بين اين مكاتبه و بين خبر سابق كه به آنچه دانستى تأييد شده ، آن است كه از سيد بن طاووس رضى اللّه عنه حكايت گرديده كه نماز را در مكاتبه بر نماز واجب حمل نموده است ، وى پس از نقل مكاتبه گويد : منظور از اين نماز مستحب نيست ، زيرا كه ظاهرا خواندن نمازهاى مستحبى از سوى زندگان در زيارتها و حج و غير اينها جايز مىباشد .
بيست و چهارم : صدقه دادن به قصد سلامتى آن حضرت - عجل اللّه فرجه -
و در رجحان و استحباب آن ترديدى نيست ، نظر به اينكه اين كار از گونههاى مودّت نسبت به قربى و بستگان پيغمبر صلّى اللّه عليه و إله است كه خداوند بندگانش را در كتاب خود به آن امر فرموده ،
هامش
( 1 ) . وسائل الشيعه ، ج 5 / 368 ، ح 16 .