مدتى طولانى بر او مىگذرد شيطان بر او مسلّط مىگردد ، و به او وسوسه مىكند كه : شايد اين اخبار از ائمهء اطهار صادر نشده ، و شايد گرويدگان به اين مذهب يا بعضى از راويان اين اخبار آنها را ساخته باشند ، به جهت مصالح و منافعى كه از اين كار به آنان مىرسيده است ! و اين خيال و پندار در ذهنش پيوسته قوّت مىگيرد تا جايى كه عاقبت كارش به رد كردن و نپذيرفتن اين اخبار منتهى مىگردد ، و به درّهء هلاكت جهنم سقوط مىكند كه بد جايگاهى است ، زيرا كه رد كردن آنچه معتمدان امامان عليهم السّلام از ايشان نقل مىكنند در حقيقت ردّ خود امامان و كفر ورزيدن به حق ايشان است ، چنانكه در روايت عمر بن يزيد در كتاب وسائل و غير آن آمده كه گفت : به حضرت ابو عبد اللّه امام صادق عليه السّلام عرضه داشتم : چه نظر داريد دربارهء كسى كه اقرار نكند به اينكه شما در شب قدر چنانيد كه ياد فرمودى و آن را رد هم نكند ؟ امام صادق عليه السّلام فرمود : البته اگر از كسى كه نسبت به او اطمينان دارد راجع به علم ما حجّت بر او تمام شود ، در عين حال به آن اطمينان نكند كافر است .
گونهء نهم : احيانا شتابزدگى در بعضى از اشخاص سبب مىشود كه اخبار رسيده از امامان عليهم السّلام را به خواستهها و هوسهاى خود تأويل و توجيه نمايد ، به طورى كه بر خلاف صريح يا ظاهر اخبار مىباشد ، پس بدينترتيب در درّهء ضلالت و گمراهى سقوط مىكند ، چون اين كار او را به جايى مىبرد كه - العياذ باللّه - گمراه كردن را به حجّتهاى خداى متعال نسبت دهد ، نمىبينيد كه بسيارى از گمراهان گمراهكننده از اولين و آخرين به سبب گشودن در تأويل و توجيه در سخنان خداوند و گفتههاى رسول خدا و خلفاى بر حق او عليهم السّلام ، گمراه شدند و ديگران را به گمراهى انداختند ، و ندانستند كه سخن گفتن به جملاتى كه ظاهرى دارند و منظور كردن معنى ديگرى غير از ظاهر بدون اينكه دلالت روشن و قرينهء واضحى بر آن قرار داده شود ، گمراه ساختن مردم است و نزد عقلا قبيح و زشت مىباشد ! و خداى تعالى در مورد آيات متشابه قرآن فرموده :
فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ ما تَشابَهَ مِنْهُ ابْتِغاءَ الْفِتْنَةِ وَ ابْتِغاءَ تَأْوِيلِهِ وَ ما يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ
« 1 » ؛ پس آنان كه در دلهاىشان انحرافى هست ، در پى پيروى از متشابه آن ( قرآن ) مىروند به طلب فتنه و به منظور تأويل آن ، و حال آنكه تأويل آن را كسى جز خداوند و راسخون در دانش نمىداند . . . .
هامش
( 1 ) . سورهء آل عمران ، آيه 8 .