و دليل و شاهد بر اين ، روايتى است كه در بصائر الدرجات از مفضّل آورده كه گفت : حضرت ابو جعفر باقر عليه السّلام فرمود : همانا حديث ما صعب مستصعب ، ذكوان و اجرد است كه آن را متحمل نشود فرشتهء مقرّب و نه پيغمبر مرسل و نه بندهاى كه خداوند دلش را براى ايمان آزموده باشد .
امّا صعب : آن است كه هنوز سوار نشده ، و امّا مستصعب : آن است كه وقتى ديده شود از آن فرار كنند . « 1 »
ان شاء اللّه تمام اين حديث را با بيان معنى آن و جمع بين آن و بين اخبار سابق در يكى از فوايد آينده خواهيم آورد .
و شاهد بر اينكه مراد از صعب : مقامى است كه خداوند به آنان اختصاص داده ، در تفسير امام حسن عسكرى عليه السّلام دربارهء فرمودهء خداى تعالى :
وَ لا تَقْرَبا هذِهِ الشَّجَرَةَ ؛
« 2 » ( خطاب به آدم و حوا ) و به اين درخت نزديك نشويد ، آمده : درخت علم محمد و آل محمد عليهم السّلام كه خداى - عزّ و جلّ - تنها به ايشان اختصاص داده از ميان ساير خلقش ، پس خداى تعالى فرمود :
وَ لا تَقْرَبا هذِهِ الشَّجَرَةَ ،
شجرهء علم كه مخصوص محمد و آل او است به امر الهى كسى غير از آنها از آن تناول نمىنمايد .
و از آن بود كه پيغمبر و على و فاطمه و حسن و حسين عليهم السّلام بعد از اطعام به مسكين و يتيم و اسير تناول فرمودند تا اينكه گرسنگى و تشنگى و خستگى پس از آن نديدند ، و آن درختى است كه از ساير درختهاى بهشتى امتياز دارد ، از جهت اينكه : ساير درختهاى بهشتى هركدام نوعى ميوه و خوردنى داشتند ، ولى اين درخت و جنس آن گندم و انگور و انجير و عنّاب و ساير انواع ميوهها و خوردنىها را داشت . لذا كسانى كه وصف آن درخت را حكايت كردهاند اختلاف دارند ، بعضى گفتهاند : گندم است . بعضى ديگر گفتهاند : انگور است . و ديگران گفتهاند : انجير . و كسانى گفتهاند : عنّاب بوده است . خداى تعالى فرمود :
وَ لا تَقْرَبا هذِهِ الشَّجَرَةَ
به اين درخت نزديك نشويد كه بخواهيد درجه و فضل محمد و آل محمد را دريابيد ، كه خداوند تعالى اين درجه را به ايشان اختصاص داده ، و اين درختى است كه هركس به اذن خداى - عزّ و جلّ - از آن تناول كند ، علم اوّلين و آخرين را بدون تعلّم الهام مىگردد ، و هركس بدون اجازهء خداوند از آن تناول نمايد به مقصد نرسيده و پروردگارش را عصيان مىنمايد . . . . « 3 »
هامش
( 1 ) . بصائر الدرجات : 24 .
( 2 ) . سوره بقره ، آيه 35 .
( 3 ) . تفسير امام حسن عسكرى عليه السّلام : 74 .