8 - ادا كردن بعضى از حقوق آن حضرت عليه السّلام
سخن در اين زمينه در چند قسمت بيان مىشود :
اوّل : به حكم عقل اداى حقوق كسانى كه حق بر گردن انسان دارند از مهمترين امور است و اين واضح است .
دوم : به حكم شرع نيز اداى حقوق از مهمترين امور مىباشد ، چند روايت بر اين معنى دلالت دارد ، از جمله :
ثقة الاسلام كلينى رحمه اللّه در اصول كافى به سند صحيحى از حضرت ابى عبد اللّه جعفر بن محمد صادق عليه السّلام آورده كه فرمود : خداوند به چيزى بهتر از اداى حقّ مؤمن عبادت نشده است . « 1 »
و در بحار از امير المؤمنين عليه السّلام روايت شده كه فرمود : اداى حقوق برادران دينى بهترين اعمال متّقين است .
سوم : اينكه آن حضرت حقوق بسيار بزرگى برعهدهء ما دارد كه در بخش سوم كتاب قسمت اندكى از آنها گذشت . در اينجا سخن را به درازا نمىكشيم چون شمارش حقوق آن بزرگوار از ما برنمىآيد ، خدا مىداند كه حقوق آن حضرت چقدر است . دليل بر اين ، روايتى است در بحار از امام جعفر صادق عليه السّلام كه فرمود : هيچكس نمىتواند خداوند را توصيف كند و به كنه قدرت و عظمتش پى ببرد و همينطوركه كسى نمىتواند به كنه و وصف خداوند برسد و نهايت قدرت و عظمتش را درك كند ، همچنان احدى نتواند به وصف رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله و فضيلت ما دست يابد .
كسى نمىتواند دريابد كه خداوند چه به ما داده و چه حقوقى از ما واجب كرده ، و همانگونه كه هيچكس نمىتواند فضيلت ما و آنچه خداوند از حقوق ما واجب نموده را دريابد ، همچنين كسى نمىتواند حق مؤمن را توصيف كند و آن را انجام دهد . . . . « 2 »
مىگويم : پوشيده نماند كه تمام حقوق مؤمن از شاخههاى حقوق و فضيلت ائمه عليهم السّلام است .
چهارم : اهتمام و كوشش براى اداى حقوق ، مايهء رفعت و بزرگى در درگاه الهى است ، و هركس در اين راه كوشش و اهتمامش بيشتر و تمامتر باشد در پيشگاه خداوند عزيزتر و گرامىتر خواهد بود . دليل بر اين معنى روايتى است كه در احتجاج از امام يازدهم حضرت ابو محمد حسن عسكرى عليه السّلام آمده كه فرمود : آنكه بيشتر حقوق برادرانش را مىشناسد و بيشتر در اداى آنها كوشش مىكند در پيشگاه خداوند منزلتش بالاتر است . « 3 »
هامش
( 1 ) . كافى : 2 / 170 .
( 2 ) . بحار الانوار : 67 / 65 .
( 3 ) . احتجاج : 2 / 267 .