مىگويم : اينكه همهء اين سخنان را نقل كردم براى آن است كه كسى نگويد : اگر دعا كردن براى تعجيل فرج سبب دورى شيطان مىشود ، پس از بسيارى از افراد نبايد گناهى صادر گردد ؟ چون در جواب مىگوييم : اين عمل شريف نظير نماز است ، و هرچه در اين باره گفتيم اينجا نيز وارد است ، و اشاره براى اهل ادراك كافى است .
دوم : دليل نقلى : در امالى شيخ صدوق از امام صادق عليه السّلام از پدرانش از پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله آمده كه به اصحاب خود فرمود : آيا خبر دهم شما را به چيزى كه اگر آن را انجام دهيد شيطان از شما دور مىشود ، [ همچون ] دورى مشرق از مغرب ؟ گفتند : آرى . فرمود : روزه ، رويش را سياه مىكند و صدقه كمرش را مىشكند ، و دوستى كردن در راه خدا ، و همكارى در كار نيك دنبالهاش را قطع مىنمايد ، و استغفار رگ حياتش را مىبرد و هرچيزى زكاتى دارد ، و زكات بدنها هم روزه است . « 1 »
مىگويم : وجه دلالت اين حديث شريف ، بر اين معنى متوقف بر بيان مقدمهاى است كه : محبت داراى درجات و مراتبى است و هرمرتبهء آن اثر و فايده خاصّى دارد ، نخستين درجهء محبّت ، محبّت قلبى است كه به فارسى به دوست داشتن از آن تعبير مىكنند . ايمان ، بر اين مرتبه از محبّت متوقف است و براى رستگارى به رحمت پروردگار و دخول به بهشت اين درجه لازم است . پس اگر بندهاى نتواند محبّت و دوستى قلبى خودش را كه نسبت به خدا و اولياى او دارد آشكار نمايد ، همين مقدار كافى است به نصّ قرآنكه مىگويد :
إِلَّا مَنْ أُكْرِهَ وَ قَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمانِ ؛
« 2 » مگر كسى كه تحت فشار واقع شود ، درحالىكه دلش به ايمان محكم باشد . و آثار مختلفى از اين مرتبه برمىآيد كه افراد مرتبهء دوم مىباشند .
مرتبهء دوم به فارسى ، دوستى كردن و به عربى تحابب و موادّه نام دارد ، و گاهى به آن « حبّ فى اللّه » گفته مىشود .
و در فضيلت دوستى كردن ، احاديث متعددى آمده كه آوردن آنها موجب طولانىشدن سخن است . از جمله آثار آنچنانكه در اين حديث ذكر شده ، دورى شيطان از انسان مىباشد و اين از بهترين عنايات الهى است .
اكنون كه اين مقدمه را دانستى بايد گفت : منظور از حبّ فى اللّه ( دوستى كردن در راه خدا ) به قرينهء اوّل حديث كه فرمود : اگر آن را انجام دهيد - كه ظهور در افعال بدنى انسان دارد - همان
هامش
( 1 ) . امالى صدوق : 59 ، مجلس 15 ، ح 1 - چاپ بيروت -
( 2 ) . سوره نحل ، آيه 106 .