و از مطالب گذشته معنى آيهء شريفهء :
إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ وَ لَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ ؛
« 1 » راستى كه نماز از زشتىها و گناهان بازمىدارد ، و البته ياد خدا بودن بزرگتر است .
نيز معلوم گشت كه ظاهرا - البته خدا دانا است - اين سخن بيانگر دو امر است كه دومى از اولى بالاتر است :
امر اوّل : با توجه به اينكه نماز معراج مؤمن و سبب نزديك شدن بنده به درگاه خداوند است ، اگر بنده آن را به همانگونه كه خداوند آن را امر فرموده ادا نمايد ، اين نماز سبب دورى شيطان از بجاىآورندهء آن مىشود ، و لازمهاش اين است كه از فحشا و منكرات اجتناب كند . روايات متعددى نيز بر اين معنى دلالت دارد از جمله :
در تفسير مجمع البيان از پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله مروى است كه فرمود : كسى كه نمازش او را از زشتىها و منكرات بازندارد ، جز دورى از خدا حاصلى نخواهد داشت . « 2 »
مىگويم : يعنى حقّ نماز را كاملا ادا نكرده لذا اثر نماز بر او آشكار نشده است ، و اللّه العالم .
در وسائل از حضرت رضا از پدرانش عليهم السّلام آمده كه : پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله فرمود : شيطان پيوسته از مؤمن هراسان مىماند ، مادامى كه بر اوقات نمازهاى پنجگانه مواظبت كند ، پس اگر آنها را ضايع نمايد ، شيطان بر او جرأت مىكند ، و او را در گناهان بزرگ وارد مىسازد . « 3 »
مىگويم : هرعبادتى همينطور است كه اگر مؤمن آن را به همانگونه كه خداوند متعال امر فرموده بجاى آورد - نظر به اقتضاى عبادت - او را به خداوند نزديك مىنمايد ، و لازمهء آن دورى شيطان مىباشد ، و هرعبادتى كه به نظر شارع مهمتر و عظيمتر باشد ، آن اقتضا در آن بيشتر است و آن خاصيت در آن كاملتر ، مثل : نماز و زكات و ولايت و قرائت قرآن و دعا براى تعجيل فرج مولى صاحب الزمان و غير اينها . و هرعبادتى كه شرايط قبولى در آن زيادتر جمع باشد ، زودتر و كاملتر اين نتيجه را مىدهد . با اين بيان سبب بودن دعا براى تعجيل فرج حضرت صاحب الزمان عليه السّلام براى دورى شيطان ، با دليل و برهان معلوم شد .
امر دوم : كه در آيهء شريفه بيان شده و از اوّلى بالاتر است اينكه : نماز محض ذكر اللّه و ذكر اللّه محض است ، و غافل ماندن از آنچه در آسمانها و زمين است ، و اين امر حاصل مىشود به اينكه بنده تمام لحظات عمرش را در عبادت خداوند صرف كند ، و از آنچه جز اوست چشم
هامش
( 1 ) . سوره عنكبوت ، آيه 45 .
( 2 ) . مجمع البيان : 8 / 285 .
( 3 ) . وسائل الشيعه : 3 / 81 .