در كمال الدين از حضرت باقر عليه السّلام در بيان شباهت حضرت قائم عليه السّلام به جمعى از پيغمبران آمده است كه فرمود : و امّا روش موسى عليه السّلام ترس مداوم و طول غيبت و پنهان بودن ولادت و رنج و زحمت شيعيان بعد از او بر اثر آزار و خوارى كه از دشمنان ببينند تا آنگاه كه خداى - عزّ و جلّ - ظهور حضرتش را اجازه دهد و او را يارى كند و بر دشمنش تأييد نمايد . « 1 »
و در بحار از شيخ نعمانى به سند خود از امير المؤمنين عليه السّلام روايت شده كه فرمود : بر اين شيعه روزى بيايد كه مانند بزهايى باشند كه شير درنده نداند روى كدام يك از آنها دست بگذارد ، عزّت آنها از دست رفته و احترامى برايشان نمانده و تكيهگاهى نداشته باشند . « 2 »
و در همان كتاب از امالى شيخ از امير المؤمنين عليه السّلام آمده كه فرمود : زمين پر از ظلموستم خواهد شد تا جايى كه احدى كلمهء اللّه را جز مخفيانه نگويد ، پس خداوند متعال قوم صالحى را خواهد آورد كه آن را پر از قسط و عدل نمايند ، چنانكه پر از ظلموستم شده باشد . « 3 »
و در همان كتاب در علامات زمان غيبت در حديثى طولانى از امام صادق عليه السّلام آمده كه فرمود :
و مؤمن را اندوهناك ، ذليل و خوار خواهى ديد و ببينى كه مؤمن جز در دلش نتواند باطل را انكار نمايد ، و ببينى كه دوستان ما را به دروغ نسبت دهند و شهادتشان را نپذيرند ، و ببينى كه حكمران به خاطر كافر ، مؤمن را خوار نمايد . « 4 »
و از امير المؤمنين عليه السّلام در بيان حال شيعيان در آن زمان آمده : و اللّه ! آنچه آرزو داريد نخواهد شد ، تا اينكه باطلجويان هلاك و جاهلان از غم گسيخته مىشوند و تقوىپيشگان در امان بمانند « 5 » - كه بسيار كمند - تا جايىكه براى هريك از شما جاى پايى نماند ، و تا آنجا كه از مردار نزد صاحبش هم در نظر مردم بىارزشتر شويد . « 6 »
و در حديث ديگرى آمده كه در آن روزگار مؤمن هرشبوروز تمناى مرگ خواهد كرد . « 7 » و اخبار در اين باره بسيار است ، ولى بدترين احوال ، زمان خروج سفيانى است ، كه در بحار از كتاب غيبت شيخ طوسى به سند خود از عمر بن ابان كلبى از حضرت صادق عليه السّلام آورده كه فرمود : گويا سفيانى - يا نمايندهء سفيانى - را مىبينم كه در رحبهء كوفه رحل اقامت افكنده ، و
هامش
( 1 ) . كمال الدين : 1 / 327 .
( 2 ) . بحار الانوار : 51 / 114 .
( 3 ) . بحار الانوار : 51 / 117 .
( 4 ) . بحار الانوار : 52 / 257 و 258 .
( 5 ) . منظور از هلاكت و امان در اينجا در امر دين است نه دنيا . ( مترجم )
( 6 ) . الزام الناصب : 229 ؛ چاپ جديد : 2 / 303 .
( 7 ) . الزام الناصب : 229 ؛ چاپ جديد : 2 / 303 .