كنگره كنگره است ، حدود 70 پا ( حدود 5 ، 21 متر ) ارتفاع و 40 پا ( حدود 20 ، 12 متر ) قطر دارد ؛ ميانش تهى ، و بالاى آن باز است . آجرهاى پوشش خارجى برج طورى كار گذاشته شدهاند كه يك رشته منشورهاى عظيم قائم بوجود مىآورند .
تعداد اين منشورها بيستتاست ، و ساروج را با دقت تمام به صورت آرايشهاى شش گوش كنگرهدار ساختهاند . سالها قبل ، يك مبلغ مسيحى از مردم كشورهاى متحده ، يعنى آقاى دكتر ج . پركينز « 1 » در نامهاى كه به انجمن شرقى امريكا « 2 » نوشت توجه دانشمندان را به اين نكته جلب كرد . اما نامهء آقاى پركينز هرگز چاپ نشد .
وى در قسمتى از « يادداشت ديدار تهران ، پايتخت ايران » خود ( صفحهء 58 دستنويس ) كه در دوم دسامبر سال 1845 نوشته است ، بطور خلاصه برج را وصف مىكند ، و سخن خود را چنين خاتمه مىدهد : « نكتهء خاص ديگرى كه متوجه شدم آن بود كه ملاط درز انتهاى آجرها با دقت به صورت آرايشهاى شش گوشهاى چين داده شده است كه بر روى هم ، علاوه بر دوام و استحكام ، نوعى ظرافت و زيبايى به ساختمان بخشيده است » 33 . راه ورودى برج از طريق درگاه طاقدار مرتفعى است كه سر در و قاببندى مستطيل شكلى آن را در بر گرفته است ، و اين نكته در عكسى كه قبل از تعمير ، در پانزده يا بيست سال پيش از برج گرفته شده ، كاملا هويداست . اين عكس نشان مىدهد كه چرا كتيبهاى كوفى كه كرپورتر مىگويد در اطراف قسمت بالاى برج نوشته بوده است ، اينك وجود ندارد ، زيرا در هنگامى كه قرنيز تازه را در بالاى برج مىساختهاند ، به احيا و تعمير آن توجه نكردهاند . بارى ، تا اين حد توجه شده است كه در اطراف برج باغچهاى احداث كنند ، و در آن تعدادى قلمهء ( چنار ) كاشتهاند كه قامت بلند و باريك آنها به نحو شايستهاى با طرحها و آرايشهاى عمودى ساختمان هماهنگى دارد .
بالا رفتن از برج به زحمتش مىارزد ، زيرا از فراز بام آن منظرهء رى به بهترين صورت پديدار است . در سمت شمال ، از دور قلهء شامخ دماوند ديده مىشود ، و در نزديك آن طرح شكستهء ديوار شمالى رگاى باستانى را به آسانى مىتوان از شرق تا غرب دنبال كرد . چون آدمى به ارتفاعاتى كه در سمت شمال شرقى واقعند مىنگرد ، دخمهء گبران مانند نقطهء سفيدى در زمينهء تيرهء صخره به چشم مىخورد ؛ و بر روى تپهء ديگرى كه در سمت مشرق قرار دارد برج كوچكى كه راهنماى من آن را برج « گبر كهنه » مىناميد ، پديدار است . باز آن سوتر از آن ، در جهت شرق ، جنوب شرقى ديوارهاى يك قلعهء رفيع ديده مىشود . در جنوب و جنوب شرقى از دور ميان دشت يك رشته تلها و بلنديها به چشم مىخورد كه گويند يك فرسخ از هم فاصله
هامش
( 1 ) .J . Perkins( 2 ) .American Oriental Society