دارند ، و چون دانسته نيست كه چه هستند ، آنها را برجهاى راهنما يا نشانه مىگويند بدان تعبير كه راهنماى زائرانى هستند كه از كربلا مىآيند ، يا به قصد زيارت كربلا مىروند . در جانب جنوب و جنوب غربى ، نزديكتر به محل ديد ، دهكدهء حضرت عبد العظيم در آغوش درختان سرسبز آرميده است ، و در جانب مغرب ، راهآهنى كه به مزار حضرت عبد العظيم مىرود كشيده شده است .
هنگامى كه در نزديكى دروازهاى كه مدخل باغچهء برج را تشكيل مىدهد استراحت مىكرديم و ناهار مىخورديم فرصتى دست داد تا با اهالى محل گفتگو كنيم و از آنها سؤالهائى بكنيم تا ببينيم آيا چيزى دربارهء زرتشت مىدانند ، يا حتى با نام او كه امروز در فارسى زردشت مىگويند آشنا هستند يا نه . در مقابل اين سؤال كه آيا مىدانيد پيغمبر گبرها كيست دو نفر از مسلمانان كاملا مستقل و بدون اطلاع از پاسخ يكديگر جواب دادند « پيغمبر آتشپرستان ابراهيم است . » اين پاسخها جالب توجه است ، زيرا مسلمانان اغلب به ارتباط بين زرتشت و ابراهيم اشاره مىكنند 34 . اندكى بعد ملائى سپيدروى و جوان كه عمامهء سفيدى بر سر داشت سررسيد ، و چون از وى همين سؤال را كرديم بلافاصله جواب داد : « پيغمبر گبران زرتشت است ، و او حدود شش هزار سال پيش مىزيسته است . براى اطلاعات بيشتر دربارهء او بايد به كتب گبران مراجعه كرد ، زيرا آنها كتابهايى در اينباره دارند » 35 .
با اينكه هنوز وقت باقى بود كه به تماشا و ديدار مزار حضرت عبد العظيم برويم ، ترجيح دادم كه وقت باقى مانده را صرف بررسى و مشاهدهء ويرانههاى باستانى رى كنم . ازينرو به قسمت علياى رى بازگشتم و ابتدا به بررسى نقشى كه از صخرهء واقع در مشرق ارگ قديم ، به عرض حدود سه متر و بلندى شش متر كنده بودند پرداختم . اين نقش براى خود تاريخچهاى دارد ، زيرا بر اين صخره قبلا حجارى ديگرى بوده است كه در نيمهء اول قرن نوزدهم ميلادى ( - قرن سيزدهم هجرى ) آن را تراشيده و پاك كرده و به جاى آن نقش جديدى كندهاند . اين نقش فتحعليشاه را درحالىكه دارد شيرى را با نيزه مىزند نشان مىدهد ، و چندان ارزش تاريخى ندارد . ولى حجارى قديم كه شاه دستور داده است آن را محو كنند و به جاى آن نقش وى را حجارى كنند ، واقعا ارزش تاريخى داشته و متعلق به دوران ساسانى بوده است . خوشبختانه موريه « 1 » ( 1809 ) ، پرايس « 2 » ( 1811 ) ، و سر ويليام اوزلى « 3 » ( 1811 - 1812 ) تصاوير و طرحهايى از آن برداشتهاند ، و كرپورتر
هامش
( 1 ) .Morier( 2 ) .Price( 3 ) .Ouseley