« مهمتر از همهء اين شهرها كه ذكر كرديم رى است . بعد از بغداد در همهء نواحى مشرق شهرى آبادتر از رى نيست . دروازههاى آن بسيار معروف است . يكى از آنها دروازهء ناتان است « 1 » كه مقابل ايالت قهستان عراق واقع است ؛ ديگرى به قزوين راه مىبرد ؛ يكى ديگر دروازهء گرهك 10 نام دارد ، و از آن به سمت قم مىروند . نيز در اين شهر شوارع و محلات معتبرى وجود دارد مانند روذه ، قليسان « 2 » ، دهكنو « 3 » ، نصرآباد ، ساربانان ، باب الجبل ، در هشام ، در آهنين ، و باب سين . اما بزرگتر و پر - رونقتر از همهء اينها روذه است . در اين محل ( رى ) بازارها ، كاروانسراها ، فروشگاههاى بسيار هست . در حومهء شهر مسجدى قرار دارد . قلعهء شهر آباد است ، و در اطراف شهر ديوارى است كه رو به ويرانى و خرابى دارد .
رى هم آب رود دارد و هم آب كاريز ، يكى از اينها كاريزشاهى نام دارد ، و
هامش
- و دهك بر و نصراباذ و ساربانان و باب الجبل و باب هشام و باب سين و اعظمها الروذه و بها معظم التجارات و الخانات و هو شارع عريض مشتبك الابنية و العقارات و المساكن ، و لها مدينة عليها حصن و فيها مسجد الجامع و اكثر المدينة خراب و العمارة فى الربض و مياههم من الآبار و لهم ايضا قنى و فى المدينة نهران للشرب يسمى أحدهما سورينى و يجرى على روذه و الآخر الجبلانى يجرى على ساربانان و منها شربهم [ و لهم قنى كثيرة ما يفضل عن مشربهم ] و يتفرع الى ضياعهم ، و نقودهم الدراهم و الدنانير وزى أهلها زى أهل العراق و يرجعون الى مروؤة و لهم دهاء و فيهم تجارب ، و بها قبر محمد بن الحسن الفقيه الكوفى و قبر الكسائى و الفزارى المنجم ، و مدينة خوار فهى مدينة لطيفة صغيرة نحو ربع ميل و هى عامرة و بها ناس يرجعون الى مروؤات و سرو و علم و ديانات و فيها ماء جار يخرج من ناحية دنباوند و لها ضياع و رساتيق و حال حسنة ، و أما ويمه و شلنبه فهما من ناحية دنباوند و هما مدينتان صغيرتان اصغر من خوار الرى و اكبر هما ويمه و لهما زروع و مياه و بساتين و اعناب كثيرة و خوار اشد تلك النواحى بردا ، و للرى سوى هذه المدن قرى تزيد فى قدرها و جلالتها [ على هذه المدن ] كثيرا و لا منابر فيها مثل سد و ورامين وارنبويه و ورزنين و دزك و قوسين و غير ذلك من القرى التى بلغنى ان فى احدها ما يزيد من اهلها على عشرة الف رجل ، و من رساتيقها المشهورة القصر الداخل و القصر الخارج و بهنان و الشبر و بشاويه و دنبا و رستاق قوسين و غير ذلك ، و يرتفع من الرى بالجلب منها الى غيرها من البلاد القطن المحمول الى العراق و اذربيجان و غيرهما و الثياب المنيرة و الابراد و الاكسية .
صورة الارض ، چاپ دخويه ، صنحات 378 - 380
( 1 ) . صحيح كلمه « باطان » يا « باطاق » است . رى باستان ، تأليف آقاى دكتر حسين كريمان ، جلد 1 ، صفحات 237 و 264 . م
( 2 ) . صحيح كلمه « بليسان » است .
( 3 ) . در صورة الارض « دهكبر » نوشته شده است .