به تهران ببرند . درست است كه در بعضى جاها قناتى را لاروبى يا آبانبارى را تعمير كرده و پشتهاى شنى را به صورت قطعه زمينى مزروع درآوردهاند ، ولى از اين كه بگذريم ، ويرانى و تباهى بر همه جا حكمفرماست .
براى ايرانيان امروز رى يعنى محلى كه كنار آستانهء حضرت عبد العظيم قرار گرفته است . سالانه هزاران نفر به زيارت حضرت عبد العظيم مىروند كه در حرم آن ناصر الدين شاه فقيد را در سال 1896 ميلادى ( - 1313 هجرى قمرى ) بقتل رساندند . در ميان محدودهء رى چشمهء معروفى نيز هست كه به چشمه على مشهور است ، و اين چشمه كه به نام داماد و پسر عموى پيغمبر نامگذارى شده است كم و بيش محترم تلقى مىشود . در سمت جنوب شرقى رى ، بر فراز تپهاى دخمهء زرتشتيان قرار دارد كه گبران در آنجا مردگان خويش را به خورد پرندگان مىدهند .
بعضى از ويرانههاى رى جالب توجه مىباشند ، و از اينرو من به تفصيل به توصيف آنها مىپردازم . اما بايد متذكر شوم كه يكى از امتيازات عمدهء رى امروز آن است كه در منتها اليه تنها راهآهنى كه ايران دارد قرار گرفته است . اين راهآهن بىاهميت تهران را به حضرت عبد العظيم متصل مىسازد ، و بر روى مسير نه كيلومتر و نيمى آن ، بدون كوچكترين توجهى به نظم يا وقتشناسى ، لوكوموتيوى با چند واگن حركت مىكند كه ايرانيان خود بدان « ماشين » [ دودى ] مىگويند . معهذا تجربه نشان مىدهد كه براى تماشاى رى بهتر است آدمى از اسب استفاده كند تا سوار اين وسيلهء نقليهء غير قابل اطمينان شود ، خاصه كه مسافت بين تهران و رى را با اسب يك ساعته مىتوان پيمود . جاده ، كه در آن كاروان پشت كاروان در حال رفتن به پايتخت يا آمدن از آن است ، خالى از تماشا نيست ، و براى من جز زمان كوتاهى طول نكشيد كه خود و ياران را كنار ارگ ويران ، و ديوارهاى فروريخته و تپهمانندى يافتم ، كه حد شمالى شهر باستانى را مشخص مىساختند . از اسب پياده شديم و چاى صبحگاهى را آنجا خورديم .
تاريخ بناى شهر رگا يا رى در بوتهء فراموشى گم شده است ، اما روايات موجود تأسيس آن را به هوشنگ ، نخستين پادشاه ايران در هزارهء چهارم پيش از مسيح نسبت مىدهند 1 . بنابر مندرجات كتاب مقدس « 1 » كه در آن رى راگس « 2 » يا راگو « 3 »
هامش
( 1 ) . عنوان فارسى كتاب آسمانى مسيحيان ، مشتمل بر عهد جديد ( قسمتى كه مختص مسيحيان است . و شامل 27 كتاب يا رساله به تفاصيل مختلف و مربوط به قديمترين ادوار مسيحيت مىباشد ) و عهد قديم يا عهد عتيق ( ميثاق خداوند با يهوديان ، مشتمل بر شريعت موسى ، مطالب تاريخى ، پيشگوييها ، اشعار ، و نوشتههاى ديگر ، جملگى پيش از تولد مسيح ) . م
( 2 ) .Rages( 3 ) .Ragau