قهرود « 1 » و نياسر آيد « 2 » 30 . و به زمستان سرما چنان بود كه يخ بسيار بگيرند ، و آنجا نيز همچو آوه يخ آب در چاه بندند تا به هنگام گرما باز مىدهد . . . و از ميوههايش خربزه و انگور نيكوست . مردم آنجا شيعهء اثنى عشرىاند و اكثرشان حكيم وضع و لطيف طبع ، و در آنجا جهال و بطال كمتر باشد ، و از حشرات در آنجا عقرب بسيار بود و قتال باشد ، و گويند كه غريب را زخم كمتر زند . . . و در ولايتش كمابيش هجده پاره ديه است و اكثرش معظم ، و اهل ولايت سنىاند 31 .
جهانگرد اروپايى جوزافا باربارو ، يك قرن بعد ، از آن چنين ياد مىكند : « 3 » « پس از اصفهان به شهرى پرجمعيت رسيديم به نام كاشان ، و در آنجا پارچههاى ابريشمى و نخى چندان فراوان بدست مىآيد كه هركس در يك روز به ارزش ده هزار دوكا « 4 » مىتواند از اين پارچهها فراهم كند . پيرامون شهر نزديك سه ميل ( چهار هزار و هشتصد متر ) است . داراى حصار و حومهاى زيبا و وسيع است » 32 .
باربارو مدتى در كاشان اقامت گزيد ، در همينجا بود كه همشهريش ، كنتارينى « 5 » ، سياح ايتاليايى كه در بيست و پنجم اكتبر سال 1474 به « كاسان » رسيد او را ملاقات كرد .
كنتارينى كاشان را چنين توصيف مىكند : « در تاريخ بيست و پنجم به شهر ديگرى رسيديم كه كاسان خوانده مىشود . مانند قم ديوار و بازار دارد ، اما از قم زيباتر است » 33 .
تمام جهانگردان و مسافران جديد از گرماى كاشان دم زدهاند ، و اين سخن
هامش
( 1 ) . ده ، مركز دهستان قهرود ، بخش قمصر شهرستان كاشان ، 12 كيلومترى جنوب غربى قمصر . م
( 2 ) . ده ، مركز دهستان نياسر ، بخش قمصر شهرستان كاشان ، 45 كيلومترى شمال غربى شهر كاشان . از آثار باستانى خرابههاى آتشكدهء دورهء ساسانيان و پناهگاههاى زيرزمينى باقى است . م
( 3 ) . نقل از « سفرنامههاى ونيزيان در ايران » ، ص 81 ، از انتشارات شركت سهامى انتشارات خوارزمى .
( 4 ) .ducat. سكهاى طلا ، معادل 10 - 12 فرانك . م
( 5 ) .Contarini , Ambrosia، سفير ونيزى در دربار اوزون حسن . سفرنامهء جالبى نوشته و در آن « به اختصار تمام سرگذشت خويش را از تاريخ عزيمت از ونيز - يعنى از 23 فوريهء ( 1473 ( 877 / 878 ه . ق ) - تا تاريخ بازگشت به وطن - يعنى 15 آوريل 1477 ( 881 / 882 ه . ق ) - نگاشته و در آن به وصف شهرها و ولاياتى پرداخته كه از آنها گذشته ، و نيز آداب و عادات و رسوم مردم آن ديار را بازگو كرده است .
ترجمهء اين سفرنامه ضمن « سفرنامههاى ونيزيان در ايران » از طرف شركت سهامى انتشارات خوارزمى به چاپ رسيده است . م