كله اتهپريستان « 1 » يعنى « قلعهء آتشپرستان » مىگفتند ، و اين اسم با مسمايى است « زيرا مردم آنجا آتش مىپرستيدند » . در مقالهاى تحت عنوان « مغان در سفرنامهء ماركوپولو » من دلايل متعدد آوردهام تا ثابت كنم قلعهء آتشپرستان با كاشان كه اودوريك ذكر كرده است ، يا با يكى از آباديهاى حومهء آن يكى است ، و تنها رقيبى كه در اين مورد وجود دارد ، شهر نايين است كه در چند صفحه پيش از « قلعهء گبرى » آن نام برديم ، و در اينجا من خواننده را به آن مقاله حواله مىدهم و از تكرار مطالب آن صرفنظر مىكنم 39 . دلم مىخواست وقت داشتم و از گبرآباد « 2 » كه شهرك متروكى است بر راه اصفهان ، به فاصلهء بيست ميلى ( حدود سى و دو كيلو مترى ) كاشان ، ديدن كنم زيرا چنان كه از نامش برمىآيد اين ناحيه زمانى سكونتگاه آتشپرستان بوده است ، و هنوز بازماندهء كاروانسراى معظمى در آنجا ديده مىشود 40 . امروز در كاشان عدهاى زرتشتى هست ، و طبق آمارى كه در ايران تهيه كردم ، حدود چهل و پنج تن از آنها در آن شهر به دادوستد و تجارت اشتغال دارند 41 .
بيشتر مدت توقف من در كاشان به خريد لوازم و اشياء مورد احتياجم ، و تدارك و تهيهء وسيلهء نقليه براى رفتن به قم گذشت . هفتهها بود كه من بلا انقطاع با اسب سفر كرده بودم ، و از اينرو سخت خسته و فرسوده شده بودم و تلاشم اين بود كه وسيلهء نقليهء چرخدارى پيدا كنم تا مدتى از نشستن بر زين اسب و تاختن بياسايم . به كمك متصدى تلگرافخانه توانستم گارى زهوار دررفتهاى كرايه كنم .
اين گارى فنر نداشت ، ولى هرچه بود راه مىرفت و من مىتوانستم ضمن سفر در آن دراز بكشم . چهار اسب بدان بستيم ، و چهار ساعت جست و خيز كنان از فراز دستاندازها و چالهها طى طريق كرديم ، تا آنكه به هنگام فرا رسيدن شب منظرهء شهر قم پديدار شد ، و چون ما قدم در بازارها و كوچههاى آن گذاشتيم ، فروشندگان ، دكانها و مغازههاى خود را مىبستند .
قم شهرى است پر از مسجد و گلدسته و مدرسه و مرده ، زيرا بعد از مشهد معروفترين جايى است در ايران كه مردم مىخواهند مردگانشان را در آنجا به خاك بسپارند . قدوسيتش به خاطر آن است كه حرم حضرت فاطمه ( معصومه ) ، خواهر امام رضا امام هشتم شيعيان ، در آنجاست . آن حضرت را در سال 816 ميلادى ( 201 هجرى ) در اينجا مدفون ساختند ، و احترام و بزرگداشتى كه از وى به عمل مىآورند در اسلام
هامش
( 1 ) .Cala Ataperistan( 2 ) . ده ، از دهستان قهرود ، بخش قمصر شهرستان كاشان ، 8 كيلومترى شمال شرقى قمصر . قلعه خرابهاى معروف به قلعهى گبرى ، از آثار باستانى ، در آن وجود دارد . م