كاموس « 1 » ، پهلوان بزرگ اين عهد ، به « كشان « 2 » » نسبت داده شده است 27 . نيز در يك تاريخ فارسى آمده است كه به هنگام حملهء عرب قم و كاشان دوازده هزار مرد جنگى براى مقابله با عمر تجهيز كردند و به كمك سپاه ايران فرستادند 28 . بنابر روايتى كه اغلب مورخان ذكر كردهاند شهر را زبيده زن هارون الرشيد ( حدود 800 ميلادى مطابق 184 هجرى ) بنا نهاد ، ولى ظاهرا اين روايت صحيح نيست ، زيرا شهرى كه به وسيلهء زبيده بنا شده شهر تبريز است 29 ، مگر آنكه وى كاشان را نيز تجديد عمارت كرده باشد .
مستوفى در قرن هشتم شرح مختصر ولى مفيدى دربارهء كاشان آورده است كه متكى بر مأخذى قديمتر مىباشد :
« كاشان از اقليم چهارم است . . . زبيده خاتون منكوحهء هارون - الرشيد ساخت به طالع سنبله ، و بر ظاهر آن قلعهاى گلين است كه آن را فين خوانند . هواى آن شهر گرمسير است ، و آبش از كاريز فين و رودى كه از
هامش
( 1 ) - كاموس يا كاموسكشانى ( به ضم ميم ) . در شاهنامه يكى از پهلوانان تورانى است كه افراسياب او را ، با خاقان چين و پهلوان ديگر تورانى به نام منشور ، به يارى پيران فرستاد تا كار ايرانيان را كه به سردارى طوس در كوه هماون در محاصره بودند يكسره كند . كيخسرو نيز رستم را به يارى طوس فرستاد . سرانجام كاموس در جنگ با رستم كشته شد . م
( 2 ) . ظاهرا اين استنباط از ظاهر كلمهء كشان براى مؤلف پيش آمده ، و آن را مخفف كاشان گرفته است . درحالىكه مىدانيم جنگهاى ميان كيخسرو و افراسياب تورانى در خارج از كشور ايران ، در سرزمين توران ( شرق ايران و آسياى مركزى ) ، بوقوع پيوسته است ، و كاموس ، پهلوانى كه افراسياب او را به يارى پيران ، سپهسالار خود ، به جنگ ايرانيان فرستاده است ، از كاشان در كشور ايران نمىتوانسته است باشد .
فردوسى خود در شاهنامه چنين گويد :به پيران فرستاده آمد ز شاه * كه آمد ز هر جا فراوان سپاهيكى مهتر از ماورانهر در * كه بگذارد از چرخ گردنده سرسر سرفرازان و كاموس نام * برآرد ز گودرز و از طوس كامتلفظ صحيح اين كلمه كشان ( به ضم ميم ) مخفف كوشان است . كوشانيهاى آريائىنژاد [ كه چينيان آنان را يوئهچى مىخواندند ] سلطنتى بزرگ در مشرق ايران تشكيل دادند ، و از نيمهء قرن اول ميلادى نامشان وارد تاريخ شده است . شاهان اين سلسله با پارتيها و سپس ساسانيان در زد و خورد بودند ، و عاقبت در 220 ميلادى به دست ساسانيان منقرض شدند ، شاهزادگان ساسانى كه مأمور حكومت در شرق ايران مىشدند ، كوشانشاه خوانده مىشدند . م