عادت ندارد ، زيرا آهن دهنه را يكباره بين دندانهايش گرفت و تاخت برداشت و قبل از آنكه بتوانم او را آرام سازم بيش از چهار كيلومتر راه پيمود . با سرعت تاختن در بيابانى چون كف دست صاف . با اسبى عالى ، و پس از آن راهپيمايى آهسته و خستهكننده . لذتبخش و شادىآور بود . اسب گاه و بيگاه رم مىكرد و به دويدن مىپرداخت . و بقيهء كاروان را آنقدر عقب مىگذاشت كه من از ترس آنكه مبادا خدمه و اثاثهام را گم كنم مجبور بودم مقدارى برگردم تا به آنها برسم . پس از آنكه سه ساعت تمام اين بازى نشاطآور ، كه هم اسب را خوش مىآمد و هم مرا ، ادامه يافت ناگهان چنان جهشى برداشت كه اگر من در سوارى مهارت نداشتم حتما از پشت زين به زمين مىافتادم . رم كردن ناگهانى اسب بر اثر حركت نامنظم و پر سرو صداى گلهء گوسفندى بود كه شتابان از جلو توفانى از رعد و تندر مىگريختند . ما نيز با سرعت تمام چهار نعل تاختيم و خويشتن را به زير بالاخانهء چاپارخانهاى در ابوزيدآباد « 1 » رسانيديم . ساعت هفت و نيم بعد از ظهر بود ، و همين كه ما به پناه بالاخانه رسيديم باران ريزش آغاز كرد . در آن روز ما تقريبا بدون وقفه هفده ساعت راه پيموده و مسافتى را كه معمولا چهار روزه مىپيمايند در يك روز طى كرده بوديم . اما توسن بادپاى من سزاى تندرويهايش را ديد : صبح روز بعد ديگر آن سرزندگى و جنب و جوش را نداشت ، و هنگامى كه گنبدهاى كبودرنگ مساجد كاشان ، كه در زمينهء تيرهء صحرا منظرهاى رنگين و چشمنواز داشت ، هويدا گشت ، خستگى مفرط او را مطيع و آرام ساخته بود .
كاشان كه در فارسى آن را قاشان تلفظ مىكنند از طرف شمال غربى ، مغرب و جنوب به يك سلسله ارتفاعات و تپهماهور محدود است . ولى از جانب مشرق و شمال شرقى به دشت و بيابان منتهى مىشود . شهر ، چون بدان نزديك مىشوى ، پست و هموار به نظر مىرسد ، و تنها بامهاى گلى گنبدىشكل خانهها كه از مشخصات شهر كاشان است ، و قبهء مساجد و مدرسه و منارهء عظيمى كه حدود سى متر ارتفاع دارد ( در طرف چپ عكس ديده مىشود ) 26 و از دور چنان است كه گويى دودكش بلند كارخانهاى است كه براى تأمين كار و معيشت جمعيت هفتاد هزار نفرى شهر تأسيس شده است ، اين هموارى را بر هم مىزند .
تاريخ شهر كاشان همچون تاريخ شهر رقيبش ، قم ، تاريك و نامعلوم است .
از گفتار فردوسى چنان برمىآيد كه در عهد كيخسرو ، آن پادشاه اساطيرى كه گويند هشت هزار سال قبل از ميلاد مسيح فرمانروايى كرده ، وجود داشته است زيرا
هامش
( 1 ) . ده ، بخش مركزى شهرستان كاشان ، 30 كيلومترى جنوب شرقى شهر كاشان .