در همان نزديكى هستند ، به نحوى كه مىتوانند آواى موبد را هنگام قرائت متون مقدس بشنوند ؛ گاهى نيز در پشتبام مىايستند تا بتوانند مراسم را تماشا كنند . وقتى كه مردان دو خانواده جمع شدند ، موبد ( كه بر خلاف مراسم پارسيان هند يك نفر است ) در جايگاهى مىنشيند ، و داماد و وكيل عروس ( پدر او يا كسى كه ازدواج را سر و سامان داده است ) در طرف راست او مىنشينند ، و كسان داماد در طرف چپ او قرار مىگيرند . گواه ازدواج عروس نانقندى در دست داماد مىگذارد ، و داماد طبق رسوم آن را قبول مىكند ؛ پس از اجراى چند رسم و آيين كوچك ديگر ، موبد خطبهء ازدواج يعنى « اندرز گواه » را كه قسمتى از آن به فارسى درى رايج در ميان زرتشتيان ايران ، و قسمتى به پازند و زند است مىخواند 19 . اين خطبه شامل نصايح و اندرزهاى كلى ، و دعايى جهت طلب خير براى عروس و داماد و همهء ابناء بشر مىباشد . وقتى كه قرائت اندرز گواه بپايان رسيد دو دسته هدايا و تحفى كه شامل كلاههاى كشميرى و كلهقند است رد و بدل مىكنند ؛ به هم تهنيت و شادباش مىگويند ؛ و در صرف غذايى كه براى اين مراسم تهيه شده است شركت مىجويند . چون شام بپايان رسيد عروس را كه سرتاپاى در جامهاى از ابريشم سبز پوشيده شده است به خانهء داماد مىبرند ، و به اين طريق وارد زندگى جديد خود مىشود .
زن زرتشتى ، به رغم تأثير و نفوذ اسلامى كه مرد زرتشتى را برمىانگيزد تا زنش را پايينتر از خود بشمارد ، در خانه آزادتر از زن مسلمان است ، و بيشتر از قانون باستانى ايران ، داير بر مساوات زن و شوهر ، برخوردار است ؛ و ، چنان كه به من صريحا گفتند ، حتى گاهى « وضعى بهتر از شوهر دارد » 20 . زنانى كه من ديدم بىاندازه موقر ، محجوب اما متكى به نفس بودند ، هرچند البته از تمام مزايايى كه زنان پارسى بمبئى برخوردارند ، برخوردار نيستند .
در روابط خانوادگى مردان زردشتى يزد معمولا يكزنه هستند ، ولى داشتن دو همسر و حتى تعدد زوجات ، كه خود آن را نتيجهء نفوذ رسوم اسلامى مردم اطرافشان مىدانند ، در روزگاران گذشته غير معمول نبوده است . احساسات جامعهء زرتشتى ، چنان كه از دو مورد خاص كه براى من ذكر كردند برمىآمد ، حتى در موردى كه زن براى شوهرش فرزند نزايد ، بر ضد دوهمسرى است . سزاى زنى كه دو همسر برگزيند مرگ است . علت دشوارى اعمال موازين دين زرتشتى و جلوگيرى از شكستن قانون ازدواج در نيروى موازين و موارد ازدواج دنياى اسلامى پيرامون زرتشتيان نهفته است . يك نفر زرتشتى كه نخواهد به احكام دينى موبدان در اينگونه موارد گردن نهد ، به آسانى آنها را زير پا مىگذارد ، يا ، اگر بپسندد ، به دين اسلام درمىآيد . اينطور كه استنباط كردم به اين علت شكستن عهد ازدواج و طلاق حتى در ميان طبقهء برجسته رخ مىدهد . بعضى رذايل نيز كه احتياج به گفتن ندارد در ميان
سفرنامه جكسن ( ايران در گذشته وحال ) ( فارسى ) — صفحة 437
مساهمون: فريدون بدره اى
ص٤٣٧