كه قدمتش به عهد اوستا مىرسد ، چنان است كه بايد سگى به جسد مرده نگاه كند ، زيرا معتقدند نگاه او تأثير خاصى در راندن نسو « 1 » ، ديو پليدى ، دارد . در توضيح اصل و منشأ اين رسم اظهارات مختلفى شده است كه از آن جمله است عقيدهء اساطيرى به سگ چهار چشم يمه « 2 » در ودا ، و نظريههاى عقلايى جديد كه آن را ناشى از غريزهء سگ در شناختن مرده از زنده مىدانند ، و نسبت دادن آن به زمانى كه جسد مرده را خوراك سگان و پرندگان مىساختند 25 . در يزد براى مراسم « سگديد » سگ خاصى را به كار نمىبرند 26 ؛ بلكه معمولا سگهاى ولگرد عادى را به كار مىگيرند .
لقمههايى از نان در اطراف جسد ، يا به رسم قديمتر در روى سينهء مرده ، مىگذارند تا سگ آنها را بخورد 27 .
اكنون نسوكشان مىآيند تا جسد را نخست به خانهء زاد و مرگ و سپس به دخمه ببرند . حملكنندگان جسد كه به آنها نسوكشان يا پيش گاهان مىگويند جسد را روى يك « گاهان » آهنى مىگذارند و حمل مىكنند 28 . اشخاصى كه اين كار را انجام مىدهند جزو طبقهء خاصى نيستند ، بلكه هر كسى مىتواند براى اين كار داوطلب شود ، يا هر كسى را براى اين كار مىتوان اجير كرد . ولى عدهاى هستند كه اين كار را وسيلهء معيشت خويش ساختهاند . عدهء نسو كشان به نسبت سنگينى و سبكى مرده و مسافتى كه جسد را بايد حمل كنند فرق مىكند ، و ممكن است دوازده ، شانزده ، بيست و چهار ، يا سى و دو نفر باشد . ولى در هيچ حالى تعداد آنها نبايد از دو تن كمتر باشد زيرا اوستا قدغن كرده است « 3 » كه يك نفر به تنهايى مردهاى را حمل كند 29 .
نسوكشان هميشه يك كستى بين خود نگه مىدارند كه علامت رمزى پيوند و وحدت در ميان آنهاست ، و بعد از اتمام كار همه بايد لباسها و تن خود را بطور كامل بشويند و آنگاه به ميان مردم ديگر بروند .
اينك براى بردن جسد به دخمهء موقتى مراسم « پاداش » به عمل مىآيد . مردى بامنقل آتشى كه بخور در آن مىسوزد ، پيشاپيش جسد راه مىافتد . در پشت سر او خويشان و دوستان مرده حركت مىكنند ، و به دنبال آنها جنازهء مرده ، كه بر گاهان آهنى گذاشته شده ، حمل مىشود ، و در پى آن موبدان و بعضى ديگر از اعضاى
هامش
( 1 ) .nasu( 2 ) .Yama( 3 ) . در فرگرد سوم ونديداد چنين مذكور است :
( 14 ) مرده را كسى تنها نبايد به دخمه ببرد . اگر كسى تنها مرده را ببرد ، مرده او را از بينى و از چشم و زبان و از رخسار و از آلت رجوليت و از مقعد خود نجس كند و بر ناخن او ديو حمله كننده بر مرده حمله كند . پس از آن [ حاملان مردهء به تنهايى ] هميشه و جاويدان نجس خواهند بود .