در اصل ، چنان كه از اوستا برمىآيد ، اين آداب ظاهرا فقط در مورد آلودگيها و ناپاكيهاى شديد ، مثلا وقتى كه انسان جسد مردهاى را لمس كند ، يا وقتى كه زنى كودك مردهاى به دنيا آورد ، و يا براى اطمينان از پاكى و طهارت موبدى كه مراسم دينى فديه و نياز را اجرا مىكند ، اعمال مىشده است . اما بعدها موارد استعمال آن بسط يافته و به صورت دستورى براى ايجاد پاكى و پاكيزگى ، بطور عموم ، درآمده و پارسيان هند آن را هم به صورت مختصر يعنى غسلى معمولى و هم به صورت كامل يعنى غسلى كه نه شب طول مىكشد ، به كار مىبندند . بنابر رسالهء فارسى صددر 13 « بر هر انسانى ، خواه زن و خواه مرد ، فريضهء واجب است كه لااقل يك بار در زندگى مراسم برشنوم را انجام دهد تا روح خود را براى دخول در بهشت تطهير كند ، زيرا جز بدين وسيله آن ناپاكى و آلودگى تولد كه بر اثر بودن در زهدان مادر و مكيدن پستان مادر دامنگير آدمى گشته است بر طرف نخواهد شد » 14 .
وقتى كه من در يزد به تماشاى برشنومگاه ، كه به مسافت كوتاهى از آتشگاه قرار داشت ، رفتم آن را ساختمانى ساده ، با ديوارهاى گلين يافتم كه تقريبا مدور بود و به كلى با ساختمان نسبتا مفصل و مستطيلشكلى كه در اودوادا « 1 » در هند ديده بودم ، تفاوت داشت . چند كومه سنگ به فاصلههاى معين در حاشيهء دايرهاى چيده بودند تا كسى كه مىخواهد تطهير كند بر آنها بايستد ، زيرا بنابر دستور ونديداد تطهيركننده بايد روى خط معينى كه در شن كشيده شده است از نقطهاى به نقطهء ديگر برود و موبد قطرات شاش گاو و آب بر او بريزد . مايع تطهيركننده را از ملاقه يا كفچهاى كه بر سر چوبى به طول « نه گره » يا بيشتر بسته شده است بر سر شخص مىريزند ( طول چوب ملاقه بايد آنقدر باشد كه موبد انجامدهندهء غسل بتواند بيرون از دايرهء كشيده - شده بايستد ) . چند فرورفتگى طاقچهمانند در ديوار به چشم مىخورد . به من گفتند كه اين طاقچهها براى گذاشتن خوردنى و آشاميدنى شخصى است كه غسل نه شبه مى - كند . همهء اين ساختمان ويران و متروك به نظر مىرسيد 15 ، و از آنچه ديدم و شنيدم ،
هامش
- شش گودالى كه براى غسل با شاش گاو است ) و سه خط دور شش گودال ( يعنى آن شش گودال كه براى غسل با شاش گاو است ) و . . . كشيده شود . . .
( 33 ) . . . پس از گذشتن سه شب لباس خود را بكند و از بالاى سر تن خود را با شاش گاو نر و آب بشويد تا ( يك درجه ) پاك مىشود . . .
( 34 ) . . . پس از گذشتن شش شب لباس خود را بكند و از بالاى سر تن خود را با شاش گاو نر و آب بشويد ( تا يك درجه ) پاك مىشود .
( 35 ) . . . پس از گذشتن نه شب لباس خود را بكند و از بالاى سر تن خود را با شاش گاو نر و آب بشويد طاهر مىشود .
( 1 ) .Udvada