چنين استنباط كردم كه در يزد ، بر خلاف آنچه من در مركز زرتشتيگرى ايران انتظار داشتم ، كمتر به اين امر دينى توجه مىشود . از اظهارات خدابخش رئيس اين طور دستگيرم شد كه بيشتر زرتشتيان تحصيل كرده مخالف اصرار در اهميت حفظ و اجراى اين آداب ، خاصه در مورد زنان هستند ، هرچند اوستا تحت مقتضياتى آن را هم براى زن و هم براى مرد واجب دانسته است 16 . من از بهرام ، پسر كلانتر دينيار ، در اينباره تحقيقات بيشترى كردم و متوجه شدم كه مثلا خود وى هرگز اين غسل را انجام نداده است ، و اين حقيقتى است كه نشان مىدهد آداب مزبور ، در تطهير موبدان براى انجام امور دينى هرگونه باشد ، در بر طرف ساختن آلودگى ناشى از تولد الزامى نيست .
اكنون به مسئلهء ازدواج در ميان پيروان زرتشت مىپردازم . سن ازدواج در بين زرتشتيان ايران معمولا براى مردها بيست و پنج تا سى سالگى و براى زنان چهارده تا نوزده سالگى است . معهذا ، گاهى پسران در پانزده سالگى زن مىگيرند ، و دختران در سن دوازده به خانهء شوهر مىروند . مواردى نيز هست كه مرد زنمردهء شصت ساله با دختر پانزده سالهاى ازدواج كرده است . نيز اطلاع يافتم كه در خانوادههايى كه بسيار نزديك و دوست هستند گاهى والدين دختر دو ساله را نامزد پسر سه سالهاى كردهاند ، اما چنين پيوندهايى در جامعهء زرتشتى مطلوب نيست 17 .
معمولا والدين ازدواج فرزندانشان را ترتيب مىدهند ، زيرا پسر و دختر بدون رضايت والدين يا ولى و قيم خود نمىتوانند ازدواج كنند ، و در انتخاب زن يا شوهر ، مادر هم به اندازهء پدر حق و دخالت دارد . وقتى كه رضايت همهء آنها كه بايد ، جلب شد ، نامزدى رسمى پسر و دختر صورت مىگيرد ؛ معمولا زينتآلات و پول ( شيربها ) رد و بدل مىشود ؛ آنگاه « دستور » ازدواج پسر و دختر را رسما اعلام مىكند . بدون رضايت دستور ، يك نفر پارسى نمىتواند ازدواج كند ، مگر آنكه براى وى اعتبارى قائل نباشد ، و طبق قوانين اسلام ازدواج كند .
مراسم و تشريفات مربوط به ازدواج با آنچه در ميان پارسيان هند مرسوم است ، بخصوص از نظر سادگى ، تفاوت دارد . در هند عروس در كنار داماد مىنشيند ، و بعد از آنكه شهود هر يك وصلت آنها را تأييد كردند ، دو موبد روبهروى زوج و زوجه مىايستند ، و خطبهء ازدواج را كه عبارت است از مقدارى دعا و مواعظ و ادعيه تبرك ( كه قسمتى از آن به زبان سانسكريت است ) همراه با مراسمى كه مأخوذ از آداب و رسوم هندوست ، مىخوانند 18 . در ايران عروس رسما در مراسم شركت نمىجويد ، جز آنكه بار ديگر رضايت خاطر خود را به وكيل داماد كه براى اين منظور در روز ازدواج به خانهء او مىآيد ، اعلام مىدارد . در يزد اغلب ، فقط مردان در مراسم ازدواج شركت دارند ، ولى عروس و بستگان و دوستان مؤنث او معمولا در جايى
سفرنامه جكسن ( ايران در گذشته وحال ) ( فارسى ) — صفحة 436
مساهمون: فريدون بدره اى
ص٤٣٦