مهر واقع مىشود ، و در بين زرتشتيان بسيار مهم است زيرا اين جشن را پنج روز ، يعنى تا بهرام روز « 1 » ( - روز ورثرغنه ) ادامه مىدهند . بنابر آنچه به من گفته شد اين جشن به يادبود غلبهء فريدون ( در اوستا ثرئتونه « 2 » ) بر جبار بابلى ضحاك ( در اوستا اژىدهاك « 3 » ) كه حكومت ظالمانهء او مدت هزار سال ايران را بيچاره و زبون ساخت ، برپا گرديد .
« زرتشتيان ايران اعتقاد داشتند - و بعضى هنوز هم ، چنان كه خدابخش بهرام رئيس به من گفت ، اعتقاد دارند - كه در اين جشن فريدون گوسفند قربانى كرد ، به رعاياى خويش نيز دستور داد تا از او تقليد كنند ، و به مناسبت شكست و نابودى دشمن بخورند و بياشامند و شاد باشند . بنابراين ، شادى و سرور و قربانى كردن گوسفندى يا بزى در هر خانواده ، و اگر خانوادهاى تهيدست است كشتن جوجهاى ، كارى پسنديده بشمار مىرفت . در ابتدا خود پريستاران حيوانات را ذبح مىكردند ، اما بعدها مردم خود در خانه اين كار را مىكردند ، و مقدارى از خون حيوان را روى چهارچوب يا سردرخانه مىريختند ، و بقيه را با پيه و پياز مىپختند و به عنوان غذا با نان فطير مىخوردند » 34 . چون اين قربانى فقط قربانيى ساده نبود بلكه فديهاى سوختنى براى « مهر ايران داور » بشمار مىرفت ، گوشت گوسفند يا بز را كباب مىكردند ، و به آتشگاه مىبردند تا پريستاران بر آن دعا بخوانند . آنگاه حصهاى به پريستار مىدادند ، حصهاى را براى تقسيم ميان مستمندان در آتشگاه مى - گذاشتند ، و باقى را به خانه مىبردند و با خويشان و دوستان مىخوردند . اين روايتى است كه در اين باب شنيدم ، و كسى كه آن را براى من تعريف كرد در آخر افزود :
« اين رسم حالا دارد از ميان مىرود ، مردم دارند داناتر و عاقلتر مىشوند ، و اين رسم ظالمانه و خونين كه پارسيان هند آن را برسميت نمىشناسند و بدان عمل نمى - كنند ، دارد از رواج مىافتد . »
پس از آنكه از آتشگاه بيرون آمديم اجازه خواستم ، كه اگر ممكن باشد ، « برشنومگاه « 4 » » را كه محلى است براى بجاى آوردن غسل نه شبه - و من در فصل آينده دربارهء آن سخن خواهم گفت - ببينم . چون برشنومگاه در خيابان ديگرى واقع بود ، هنگام رفت و برگشت فرصتى پيش آمد تا بيشتر محلهء زرتشتىنشين شهر را نظاره كنم ، و دربارهء جامعهء زرتشتى و اوضاع عمومى آن به نكات تازهاى
هامش
- خمسهء مسترقه ) تشكيل مىشد . هر يك از روزهاى ماه نيز اسمى داشت . در هر ماه روز همنام با آن ماه را جشن مىگرفتند از قبيل روز دوم ( بهمن ) ماه بهمن ، روز سوم ( ارديبهشت ) ماه ارديبهشت ، روز شانزدهم ( مهر ) از ماه مهر ، و غيره . م
( 1 ) . نام روز بيستم هر ماه در تقويم اوستائى .
( 2 ) .Thraetaona( 3 ) .Azhi Dahaka( 4 ) .Barashnum Gah