ولى همين اندازه كه گفته شد براى نشان دادن وضع نامساعدى كه در آن زندگى مى - كنند و اذيت و آزارى كه مجبور به تحمل هستند ، كافى است .
در سال 1898 ( 1316 هجرى قمرى ) شاه فعلى ، يعنى مظفر الدين شاه ، بر آن شد تا با صدور فرمانى وضع آنها را بهتر سازد و داغ عدم كفايت و صلاحيت را كه رسما بر چهرهء آنها زده شده بود ، بزدايد . اين فرمان ، با آنكه بطور كامل رعايت نشد ، دست كم از لحاظ روحى به بهبود وضع زرتشتيان كمك كرد . امكان دارد كه انتشار عقايد با بيان كه خواهان آزادى دينى و مسالمت بودند نيز در تخفيف تعصبات مسلمانان تأثير داشته است . وجود اروپاييان هم تأثير نيك و مفيدى داشت ، و به پيشرفت كلى و بهبود اوضاع كمك بسيار كرد . اما مهمتر و مفيدتر از همهء اينها اقدامات انجمن رفاه زرتشتيان ايران در بمبئى بود كه صندوق اعانهء آن گبران را يارى ، و كوششهاى اصلاحيش به رفاه عمومى آنان كمك كرد ، و ازينرو طى پنجاه سال اخير تعداد آنان بطور قابل ملاحظهاى اضافه شده است 41 . با وجود اين ، هنوز خود را از جور و اجحاف خلاص نمىبينند ، و مدام مجبورند ، براى آنكه به دردسر مزاحمت و آزار مسلمانان گرفتار نشوند ، به تعصبات و اجحافات آنها گردن نهند . در واقع هر زمان كه روح تعصبات مسلمانان انگيخته شود زندگى آنها در معرض خطر قرار مىگيرد ، چنان كه يك ماه بعد از من همين اتفاق افتاد . قيامى عمومى عليه بابيه ، كه عدهء زيادى از پيروان آن در يزد ساكن هستند ، درگرفت . آنها را بيست بيست و صد صد قتل عام مىكردند ، يا مورد تجاوزهاى وحشتناك و اهانتهاى ظالمانه قرار مىدادند .
زرتشتيان را ترس برداشت كه مبادا بر آنها نيز همين ماجرا رود ، و يكى از كسانى كه خود شاهد آن واقعهء وحشتناك بوده است به من گفت كه اگر بر اثر مداخلهء فورى و پرحرارت اروپاييان و تماس تلگرافى با اولياى امور در تهران ، از سيل مهاجمان جلوگيرى به عمل نمىآمد ، حتما آن مصيبت دامن آنها را نيز مىگرفت .
به تشكيلات جامعهء زرتشتى بطور مجمل اشارهاى كرديم . رهبرى روحانى جامعه در دست پريستاران ، يعنى دستوران « 1 » ، موبدان « 2 » ، و هيربدان « 3 » است ، ولى اعمال
هامش
( 1 ) . اين لفظ اكنون ، بطور اعم ، به هر روحانى زردشتى اطلاق مىشود . در زمان ساسانيان عنوان مأموران عاليرتبهء روحانى بود . بنابر معروف ، اردشير بابكان كليهء دستوران و موبدان مملكت را براى تدوين اوستا گرد آورد . م
( 2 ) . موبد ( در پهلوى مگوپت ) ، عنوان روحانيان زردشتى ، موبدان موبد عنوان رئيس موبدان است . م
( 3 ) . هيربد يا هيربذ . اين لفظ در اوستا به معنى استاد و آموزگار به كار رفته ، ولى بعدا به نگاهبان آتش اطلاق شده است . بطور كلى در ادبيات فارسى لفظ هيربد مترادف موبد است . هيربدان هيربد ، عنوان رئيس هيربدان مىباشد . م