در قسمت عقب اين اتاق تالار بزرگى قرار داشت كه در مواردى مثل گاهنبار « 1 » ها ، جشن فروردين ، روزهاى تاريخى ، يا مراسم خاص كه عدهء زيادى از زرتشتيان به نيايش مىآمدند ، مورد استفاده قرار مىگرفت . اجتماع زرتشتيان در چنين مواردى بيشتر شبيه تشكيل اجماع در كليساست ، زيرا زرتشتيان چيزى كه شبيه تجمع ما مسيحيان در روزهاى يكشنبه در كليسا باشد ، ندارند .
در اين زمان دستور درى را كه به اتاق كوچكى در جنب آتشگاه گشوده مىشد باز كرد . اين اتاق به مثابهء يك « ايزشنهگاه « 2 » » بود كه براى انجام مراسم دينى و نيايش موبدان از اتاقهاى ديگر تفكيك شده بود . كف آن را از سنگ ساخته و ساروج كرده بودند ، و در اطراف محلى كه موبد هنگام اداى فرايض و مناسك دينى مىنشست ، يك سلسله پاوى « 3 » ( ناو ) يا كش « 4 » ( شيار ) كوچكى احداث كرده بودند تا از بقيهء كف اتاق مشخص باشد ، و اين بعينه مانند چيزى بود كه من در اتاق مجاور آتشگاه پارسيان در هند ديده بودم 25 . پوست برهاى ، ظاهرا براى نشستن ، روى زمين گسترده بودند ؛ و علاوه بر تعدادى ظروف مخصوص نيايش و فديه ، تعدادى چهارپايههاى سنگى كوچك ، مانند آنها كه معمولا در « ايزشنهگاه » ها به كار مىرود ، در اطراف گذاشته بودند . از جمله ظروفى كه در آنجا بود فنجانهايى براى آب مقدس ،
هامش
( 1 ) . گاهنبار يا گهنبار نام جشنهاى ششگانهء سال است كه زردشتيان هر يك را در وقتى از سال و به مناسبتى مىگرفتند . مدت هر يك از اين جشنها 5 روز بوده است كه مهمترين روز جشن ، آخرين روز آن ، و 4 روز قبلى در حكم مقدمات جشن بوده .
نام اين جشنها و هنگام و مناسبت گرفتن آنها بدين قرار است :
1 - ميديوزرم ( ميان بهار ) در پانزدهم ارديبهشت ، كه زمين سرسبز و خرم است ، گرفته مىشد .
2 - ميديوشم ( ميان تابستان ) ، در روز 15 تير گرفته مىشد .
3 - پتيهشهيم ( دانهآور ) در روز 30 شهريور ، هنگامى كه گندم مىرسيده و خرمن بدست مىآمده است ، گرفته مىشد .
4 - اياسرم ( برگشت ) در روز سىام مهر ، هنگامى كه گله از چراگاه تابستان باز مىگشته است ، گرفته مىشد .
5 - ميديارم ( ميان سال ) در روز بيستم دى ، كه هنگام سرماست ، گرفته مىشد .
6 - همسپتمدم در آخرين روز سال ، به هنگام فرود آمدن فروهرها از آسمان بر زمين ، گرفته مىشد . م
اين جشنها امروز هم برپا مىشود . م
( 2 ) .Izashnah Gah( 3 ) .Pavi( 4 ) .Kash