صرف و محض را تعليم مىدهد 15 . همچنين آنها به قيامت مردگان اعتقاد دارند ، يا دست كم با اين عقيده كه كيش آنها از قديم الايام تعليم داده است ، آشنا هستند ؛ طرف صحبت من با كمال تفاخر واژهء فنى مربوط به برخاستن مردگان ، يعنى واژهء رستاخيز ( در پهلوى ريستاخيز ) را به من باز گفت . اعتقاد به آمدن يك نفر نجاتدهنده - سوشيانت « 1 » - نيز در ميان آنان شايع است .
هنگامى كه به طرز تلفظ دستور و موبد و يك شخص عادى كه از روى جزواتى كه در جلو ما قرار داشت متون مقدس را مىخواندند گوش فرا مىدادم متوجه ويژگيهايى شدم كه ذكر آنها در اينجا بىفايده نيست . در نتيجهء مطالعهء نسخه - بدلها و تفاوتهاى نسخ ايرانى اوستا كه گلدنر « 2 » در چاپ بزرگ اوستاى خود از آنها استفاده كرده بود ، و نيز در نتيجهء خصوصيات تلفظى موبدان پارسى هند بعضى از اين مشخصات و ويژگيها را انتظار داشتم 16 ، ولى بعضى ديگر مخصوصا بعضى ناهنجاريهاى صوتى كاملا برايم غير منتظر بود .
براى مثال در زمينهء تلفظ زرتشتيان يزد بايد خواننده را به رسالهاى حوالت دهم كه اميدوارم به زودى در يكى از مجلات شرقشناسى منتشر كنم .
بارى ، اكنون كه دربارهء تلفظ و قرائت متون مقدس اوستايى بحث مىكنيم جا دارد به ذكر اين نكته ، كه البته براى متخصصان فن اعجاب و شگفتى ندارد ، بپردازم كه دستور و بيشتر علماى حاضر در مجمع نمىدانستند كه قسمت زيادى از اوستاى متأخر « 3 » به شعر است . موضوع شعر بودن و مشخصهء شعرى داشتن اوستا كاملا براى آنها تازگى داشت ، و هنگامى كه من قطعهاى از هوم يشت « 4 » را با وزن ، به شيوهاى كه محققين مغرب زمين با آن آشنا هستند ، برايشان خواندم تعجب كردند .
در همهء اين موارد آشكار است كه قرنها تعقيب و تفتيش ، و به غفلت سپردهشدن
هامش
( 1 ) . سوشيانت يا سوشيانس عنوان هر يك از سه موعود دين زرتشتى ، و مخصوصا آخرين آنهاست ؛ و به منزلهء كريشناى برهمنان ، بوداى پنجم بودائيان ، مسيح يهوديان ، فارقليط عيسويان ، و مهدى موعود مسلمانان است .
سوشيانت سوم آخرين آفريدهء اهورامزدا خواهد بود ، و با ظهور وى بار ديگر جهان معنوى تجديد خواهد شد . م
( 2 ) .Geldner( 3 ) . مقصود يشتهاست . م
( 4 ) . نام بيستمين يشت كه در آن مفصلا از هوم پارسا و گياه هوم بحث شده است . هوم ( اوستايى هئوم ؛ نزد برهمنان سوم ) نام گياهى است كه از آن شربتى موسوم به « آشام هوم » تهيه مىشود . استعمال آشام هوم در مراسم مذهبى بسيار قديم است . اساسا شربت مسكرى بوده ، ولى هومى كه امروزه استعمال مىشود طورى نيست كه احتمال سكر در آن برود ؛ ظاهرا در دوران زرتشت و پس از آن هم شربت مسكرى نبوده است . م