و حادثه را به عبد اللّه ابن طاهر « 1 » ( 828 - 840 ميلادى - 213 - 226 ه . ق ) نسبت مىدهد 6 . اين داستان ، به صورتى كه اكنون در ميان زرتشتيان شايع است ، بطور جالبى نشان مىدهد كه آنان چگونه با سماجت تمام به روايت از ميان رفتن آثارشان در نتيجهء غلبهء اسلام و نيز حملهء « اسكندر گجستك » تأسى مىجويند . تحقيق من دربارهء افسانهها و حكايات مربوط به زرتشت منجر به كشف نكتهء تازهاى نشد ، ولى پى بردن به نظريات آنان دربارهء بعضى از مسائل متنازع فيه در حيات پيغمبرشان ، جالب بود . به عقيدهء آنها موطن زرتشت شهر رى ، يعنى رگا ( رغه ) باستانى است كه خرابههاى آن اينك نزديك تهران واقع است ، و مدتها آن را با نام مادر « 2 » پيغمبر مرتبط دانسته مىشد 7 . آنها بطور كلى از روايتى كه زرتشت را منسوب به اروميه مىداند ، بى خبر بودند 8 . موطن او يا خاندان پدرش را ، كه بنابر ونديداد در درجيه « 3 » يا دارجيه « 4 » يا درج « 5 » واقع بوده است ، با ناحيهء حوالى رود كرج ، در راه تهران به قزوين ، مرتبط مىدانند ، و مىگويند آن آبادى با روستاى فعلى كلاك « 6 » واقع در نزديكى رود كرج - كه از كوه پئيتيزبره « 7 » ( اين تعبيرى است كه آنها از واژهء پئيتى زبرهى « 8 » اوستايى مىكنند ) سرچشمه مىگيرد - منطبق است 9 . تشابه ميان دو حرف « د » و « ك » در واژههاى اوستايى دارجيه و درجيه ، - پهلوى درجى ، و فارسى
هامش
- حديث پيغمبر چيزى نمىخواهيم ؛ ما را از اين نوع كتاب در كار نيست ، و اين كتاب تأليف مغان است و پيش ما مردود . و فرمود تا آن كتاب را در آب انداختند ، و حكم كرد كه در قلمرو من هر جا كه از تصانيف و مقال عجم و مغان كتابى باشد جمله را بسوزانند » . م
( 1 ) . عبد اللّه ابن طاهر ( 182 - 230 ه . ق ) ، سومين امير از سلسلهء طاهريان ؛ پسر طاهر ذو اليمينين . در 206 ه . ق حاكم شام و در حدود 211 ه . ق حاكم مصر شد . در 213 ه . ق به حكومت خراسان رفت . در زمان جانشينان مأمون ( معتصم و واثق ) نيز امارت خراسان را داشت . حنظلهء باد غيسى ، شاعر پارسىگوى ، به دربار او انتساب داشت ؛ و ابو تمام ، شاعر عرب ، او را مدحها گفت . اينكه نويسنده پايان امارت عبد اللّه طاهر را 840 ميلادى ( 226 ه . ق ) نوشته صحيح نيست ، و وى تا 230 ه . ق امارت كرده است . م
( 2 ) . مادر زرتشت « دغدو » يا « دغدويه » نام داشت . م
( 3 ) .Drejya( 4 ) .Darejya( 5 ) .Daraj( 6 ) . دهى از دهستان حومهء شهرستان كرج ، واقع در 5 كيلومترى شرق كرج . م
( 7 ) .Paitizbara( 8 ) .Paiti zbarahi